Panel: kabinetsformatie had veel sneller gekund

Een meerderheid van het politieke panel van NRC denkt dat de partijen onnodig veel vastleggen in het aanstaande regeerakkoord.

Foto Robin Utrecht/ANP

De kabinetsformatie wordt waarschijnlijk de langste ooit. Had het sneller gekund? Ja, denkt bijna tweederde van het politiek panel van NRC. Vooral de twee pogingen met GroenLinks om een coalitie te vormen, noemen panelleden als onnodige vertragingsfactor. Een oud-VVD-minister: „a waste of time”. Meerdere deelnemers verwijten de onderhandelaars daarnaast hun ‘formatievakantie’ van drie weken.

De meeste panelleden denken daarnaast dat de partijen onnodig veel vastleggen in het aanstaande regeerakkoord. „De kennelijk noodzakelijke gedetailleerdheid van de afspraken maakt deze combinatie tot het Kabinet van de Vreugdelozen”, vindt een oud-Kamerlid van de VVD. „Ze zijn vooral bezig met passen en meten, om in detail puntjes te maken voor hun achterbannen. Dat zal een ellendig coalitieakkoord opleveren”, vreest een oud-Kamerlid van de SP. Een voormalig VVD-Kamerlid: „Dit wordt de dood in de pot.”

Een minderheid heeft begrip voor de moeilijke startpositie van de formerende partijen. De versnippering in het parlement en de grote ideologische verschillen maken een lang formatieproces onvermijdelijk. „Deze partijen vertrouwen elkaar niet van nature. En dus moet elke afspraak gedetailleerd gemaakt worden”, denkt een oud-VVD-strateeg. Een voormalig D66-Kamerlid: „Het is beter om nu meer tijd te nemen om tot doordachte oplossingen te komen.”

Een andere vertragingsfactor is de beperkte financiële ruimte die de partijen zeggen te hebben. Meer dan bij vorige formaties staat niet alleen het begrotingstekort, maar ook het ‘houdbaarheidssaldo’ centraal. Met dit saldo wordt bekeken of de overheid ook op de lange termijn belangrijke voorzieningen in stand kan houden. Erg verstandig om daar tijdens de formatie rekening mee te houden, vindt driekwart van het panel. „In magere jaren zuinig doen, in vette jaren geld opzij zetten. Dat is prudent beleid”, zegt een oud-PVV’er. Het is ook politiek slim, denkt een lobbyist. „Je voorkomt tegenvallers en scherpt de discipline tussen de vier partijen.” Bovendien zal zeker een rechtse coalitie worden beoordeeld op financiële degelijkheid, zegt een andere lobbyist.

Een minderheid van het panel is kritisch over het centraal stellen van het houdbaarheidssaldo. Een oud-VVD-politicus zegt dat „met name zijn partij” het belang ervan overdrijft. Verschillende linkse insiders zeggen dat het, juist nu het beter gaat, belangrijk is om te investeren in klimaat- en energiebeleid. Een oud-CDA-strateeg denkt daarentegen dat het politiek niet handig is als Nederland qua uitgaven „roomser dan de paus” wordt binnen Europa. „Op deze manier bouwt de nieuwe coalitie bovendien op voorhand de teleurstellingen in. Geen handige start voor een toch al wankel kabinet.”