We slapen lang genoeg, maar niet goed genoeg

Nachtrust

Een analyse van 34 slaaponderzoeken laat zien: Nederlanders liggen lang genoeg in bed, maar rusten daar onvoldoende van uit.

Foto iStockphoto

Negentig procent van de Nederlanders slaapt voldoende uren – 7 tot 9 uur per nacht wordt aanbevolen voor volwassenen – maar de slaapkwaliteit laat te wensen over. Dat blijkt uit een meta-analyse van 34 Nederlandse studies naar slaap met gegevens van ruim 135.000 Nederlanders over de laatste 25 jaar. Slaaponderzoeker Eus van Someren van het Nederlands Herseninstituut en epidemioloog Henning Tiemeier van Erasmus MC (Rotterdam) deden het onderzoek in opdracht van de Hersenstichting.

„De uitkomst heeft mij verrast”, zegt Eus van Someren op zijn werkkamer in het AMC in Amsterdam. „Ik had verwacht dat slaaptekort het grootste probleem zou zijn. Dat komt bijvoorbeeld wel uit in de Verenigde Staten, maar hier in Nederland ligt het toch anders.”

Het grote probleem is hier slapeloosheid, dat zich uit in klachten als moeilijk in slaap vallen, ’s nachts wakker worden en niet meer verder kunnen slapen, of veel te vroeg wakker worden. Van Someren: „Mensen liggen vaak wel de aanbevolen tijd in bed, maar slagen er niet in daar profijt van te trekken.”

Belangrijke bevinding

Volgens de Amsterdamse slaaponderzoeker is dit een belangrijke bevinding die moet worden meegenomen in de gezondheidszorg. „De eerste vraag van de huisarts aan een patiënt met klachten is: slaapt u wel voldoende? Maar daar zit vaak het probleem niet, dat is belangrijk om te beseffen. De boodschap moet niet zijn: slaap meer, maar: slaap beter.”

Zowel te kort als te lang in bed liggen kan slaapproblemen verergeren. Een slechte nachtrust leidt tot slechter functioneren overdag: je niet uitgerust voelen, sneller geïrriteerd zijn, je slechter kunnen concentreren en soms ook ongewenst wegdommelen. Een chronisch gebrek aan goede nachtrust is slecht voor de gezondheid. Psychische stoornissen zoals depressie en dementie kunnen erdoor verergeren. Slaapproblemen hangen ook samen met diabetes, hoge bloeddruk en overgewicht. „Het is daarmee een van de belangrijkste problemen in de volksgezondheid”, zegt Van Someren.

Klachten van slapeloosheid komen opvallend veel vaker voor bij vrouwen en ouderen, blijkt uit het onderzoek. Van Someren: „Met name voor ouderen is het vaak heel frustrerend: zijn ze met pensioen en kunnen ze eindelijk uitslapen, dan lukt het niet meer.”

Slaaponderzoeker Gerard Kerkhof van de Universiteit van Amsterdam – niet bij het nieuwe onderzoek betrokken – herkent de grote lijnen van het rapport van de Hersenstichting: „Vrouwen hebben inderdaad over het algemeen meer problemen met de slaap; dat begint in de puberteit en wordt erger op latere leeftijd.”

Ondergrens

Maar Kerkhof is ook kritisch: „Als mensen in de leeftijd van 18 tot 65 rapporteren gemiddeld ietsje boven de 7 uur te slapen, is dat net aan de ondergrens van een gezonde slaapduur. Dat betekent dus ook dat er een substantiële groep is die niet voldoende slaapt, en dat vind ik helemaal niet zo geruststellend.”

Zelf publiceerde Kerkhof begin dit jaar in het vakblad Sleep Medicine een steekproef naar de slaapkwaliteit van meer dan 2.000 volwassen Nederlanders. Hij kwam uit op veel alarmerender cijfers: bijna eenderde had last van slaapverstoring en wel 43 procent van de deelnemers rapporteerde een slaaptekort. „De grote getallen van de meta-studie van de Hersenstichting zeggen mij niet zoveel. Waar het om gaat, is dat je meet in een representatieve groep, met gevalideerde vragenlijsten. Dat is wat ik heb gedaan.”

Van Someren vindt echter dat zijn meta-analyse wel degelijk relevante resultaten heeft opgeleverd: „Individuele onderzoeken naar slaap hebben allemaal inherente tekortkomingen door de gebruikte methode. Door ze allemaal samen te nemen halen we de patronen eruit die systematisch zijn.”