Economie bloeit, dus FNV zet hoog in

CAO-onderhandelingen

Werkende Nederlanders moeten er allemaal minstens 1.000 euro per jaar op vooruit gaan, is vanaf december de wens van FNV.

De FNV maakt nu al duidelijk dat acties ook volgend jaar op de loer liggen als niet voldoende tegemoet wordt gekomen aan de looneis. Foto Danny van den Berg / ANP

De economie groeit, maar de lonen stijgen amper. Tijd voor een „inhaalslag”, vindt de FNV. De grootste vakbond gaat vanaf december minimaal 3,5 procent meer loon eisen aan de onderhandelingstafels voor nieuwe collectieve arbeidsvoorwaarden (cao’s) in veel verschillende sectoren.

„Bedrijven maken weer flinke winsten”, zegt Zakaria Boufangacha, die vanuit het FNV-bestuur de cao-onderhandelingen coördineert. „Tegelijk zien we dat werkenden daar nog niet volledig van meeprofiteren.”

De cao’s komen tot stand in onderhandelingen tussen werkgevers en vertegenwoordigers van vakbonden. Voor dit jaar had de FNV minimaal 2,5 procent loonsverhoging geëist – zover kwam het bij lange na niet. De daadwerkelijke gemiddelde stijging van cao-lonen was tot nu toe 1,66 procent, blijkt uit cijfers van werkgeversvereniging AWVN.

Dit keer stelt de FNV nog een extra eis: iedereen moet er minimaal 1.000 euro per jaar op vooruit gaan. Daar zouden vooral werknemers met een minimuminkomen van profiteren: voor hen komt dat neer op een loonstijging van zo’n 5 procent.

Loonstijging blijft achter

Gaat het ook lukken? De FNV is niet de eerste met deze wens. Ook het Centraal Planbureau, de Nederlandsche Bank, het IMF en de OESO hebben al vastgesteld dat de loonstijging te ver achterblijft.

Bedrijven en aandeelhouders profiteren steeds meer zélf van de aantrekkende economie, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Van elke euro die in de marktsector wordt verdiend, ging in 2013 nog 78 cent naar ‘arbeiders’ (werknemers of zelfstandigen). De rest, 22 cent, ging als winst naar bedrijven, eigenaren of aandeelhouders. Dat ‘arbeidersdeel’ is jaarlijks gedaald, tot 73 cent vorig jaar.

Normaal gesproken stijgen de lonen in een groeiende economie, omdat er dan meer vraag komt naar werknemers, waardoor hun prijs stijgt. Dat de lonen nu achterblijven, wijten economen aan de toegenomen globalisering: bedrijven kunnen makkelijker dreigen om naar het buitenland te gaan. En aan technologische ontwikkelingen: mensen concurreren nu ook met machines, robots en computers.

De looneis van een vakbond is belangrijk, maar de macht van de bonden verschilt wel per sector. De vraag is vooral wat er gebeurt als werkgevers die loonsverhoging weigeren, zegt Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam. „Kunnen vakbonden dan genoeg mensen mobiliseren om actie te voeren?”

Het aantal leden van vakbonden loopt al jaren terug, dus over het algemeen wordt die mobilisatie moeilijker. Maar er zijn ook succesverhalen, zoals de schoonmaaksector. „Daar moesten we drie jaar geleden voor onder andere een loonsverhoging de grootste werkonderbreking houden sinds mensenheugenis”, zegt FNV-bestuurder Boufangacha. Die actie had een blijvend effect: „Dit jaar hebben we zonder acties een loonsverhoging van 2 procent gerealiseerd.”

Actievoeren

Ook volgend jaar komen er FNV-acties als dat nodig is, zegt Boufangacha. „Als werkgevers voldoende middelen hebben om echt te investeren in hun mensen, maar dat niet doen, kunnen we niet anders dan actie voeren.”

De FNV wil in de cao-onderhandelingen ook afspraken maken over het aantal tijdelijke, flexibele contracten.

Monetair econoom Lex Hoogduin, hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen, verwacht dat de lonen vanzelf weer omhoog gaan zodra de economie nog verder groeit en de vraag naar arbeid verder toeneemt. „Met de wetmatigheid dat prijzen stijgen bij krapte, is niets mis. De economische groei is nu al meer dan 3 procent. Dan gaat iedere ruimte in de arbeidsmarkt er snel uit.”

Als werkgevers steeds sterker moeten concurreren om personeel te trekken, zullen bedrijven hun lonen zelf ook willen verhogen. Dan wordt het voor de vakbonden een stuk makkelijker om hun looneisen te realiseren. Hoogduin: „Dan hoeft de FNV er niet eens hard aan te trekken.”