Angst voor het Koerdisch referendum

Volksraadpleging in irak

Iedereen smeekte president Barzani het referendum over onafhankelijkheid van Iraaks Koerdistan uit te stellen. Te laat, zegt hij.

Koerdische vlaggen wapperen bij een bijeenkomst waarin opgeroepen wordt om te gaan stemmen tijdens het referendum. Foto Safin Hamed / AFP

De verklaring van het Witte Huis op vrijdag loog er niet om. „De Verenigde Staten staan niet achter het voornemen van de Koerdische Regionale Regering om later deze maand een referendum te houden.” Zo’n referendum, aldus Washington, „leidt af van de strijd tegen Islamitische Staat”. Dat het referendum ook wordt gehouden in gebieden die geclaimd worden door de Iraakse regering in Bagdad is „provocerend” en „destabiliserend”.

De voorbije weken reisden tal van diplomaten naar de Iraaks-Koerdische hoofdstad Erbil om president Massoud Barzani te smeken dan wel te dreigen om af te zien van het referendum. Tevergeefs: op een massabijeenkomst in Dohuk op zaterdag liet Barzani er geen twijfel over bestaan dat het referendum op 25 september gewoon doorgaat.

Voor een alternatief is het te laat, zei Barzani, verwijzend naar een Brits-Amerikaans-Frans voorstel om het referendum met twee jaar uit te stellen in ruil voor steun bij nieuwe onderhandelingen met Bagdad.

Bekijk hieronder de video: hoe de Koerden keer op keer verraden worden:

Turkije dreigde al met sancties. Ankara heeft nauwe economische banden met Iraaks Koerdistan, maar vreest dat een ‘ja’ in Irak de eigen Koerden op ideeën brengt. Turkije beschouwt het referendum daarom als een „zaak van nationale veiligheid”, zei premier Yildirm zaterdag.

In Bagdad heeft premier Abadi zaterdag gezegd dat hij desnoods troepen zal sturen als het referendum tot geweld leidt. Vooral in de olierijke provincie Kirkuk, die door zowel de Koerden als door Bagdad wordt geclaimd, kan de situatie gemakkelijk ontvlammen.

De Koerden dromen al van een eigen staat sinds het begin van vorige eeuw, toen zij door de opdeling van het Ottomaanse Rijk tussen Frankrijk en Groot-Brittannië verspreid raakten over Irak, Turkije, Syrië en Iran. Na de Amerikaanse invasie in 2003 konden de VS de Koerden overtuigen toch mee te doen in een federaal Irak.

Aanvankelijk werd Iraaks Koerdistan geprezen als een economisch mirakel: een nieuw Dubai. Met Bagdad was overeengekomen dat Koerdistan 17 procent van de Iraakse olie-inkomsten kreeg. Zo lang de olie duur was, ging dat goed. De sterk dalende olieprijzen vanaf 2014 gooiden echter roet in het eten. Ook draait Bagdad sporadisch de geldkraan dicht uit protest tegen het rechtstreeks verkopen van olie en gas door de Koerden aan Turkije. Het gevolg is dat ambtenaren laat of niet worden betaald, en dat Iraaks Koerdistan aankijkt tegen een schuld van 20 miljard dollar.

Ook VN-chef Antonio Guterres heeft zondag het Koerdische onafhankelijkheidsreferendum veroordeeld.

Daardoor is het lot van het olierijke Kirkuk nog belangrijker geworden. De peshmerga, de Koerdische strijdkrachten, palmden de stad in 2014 in nadat het Iraakse leger op de loop was gegaan voor het oprukkende IS.

In de strijd tegen IS hebben de peshmerga en het regeringsleger het laatste jaar beter dan verwacht samengewerkt. Maar de vrees was altijd dat zodra IS in Irak is verslagen – wat steeds dichterbij komt – de oude vijandelijkheden weer de kop op zouden steken.

Onder de peshmerga is het een mantra geworden dat waar Koerdisch bloed is verspild voor altijd Koerdistan is. Barzani zelf zei in 2015, in een verwijzing naar het akkoord over de opdeling van het Ottomaanse Rijk: „De nieuwe grenzen in de regio zijn de grenzen die met bloed zijn getrokken, eerder dan die van [de opdelingsovereenkomst] Sykes-Picot.”

De opiniepeilingen suggereren dat het ‘ja’-kamp op een makkelijke overwinning afstevent. De vraag is dan of de uitslag bindend is. President Barzani heeft gezegd van wel. Maar het Iraakse parlement in Bagdad heeft het referendum vorige week veroordeeld als ongrondwettelijk, en heeft premier Abadi toestemming gegeven om ‘alle maatregelen’ te nemen om te verhinderen dat het plaatsvindt.