Dat Trump naar de VN komt is al bemoedigend

Jaarvergadering VN

Deze week bezoekt Donald Trump de Verenigde Naties. Wat wil de onberekenbare president met het centrum van internationale orde? Slopen of redden?

Amerikaanse moslims protesteerden vrijdag bij het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in New York tegen het geweld tegen de Rohingya-moslims in Birma. De VN hebben het geweld woensdag veroordeeld. Foto REUTERS/Amr Alfiky

Het wordt weer razend druk in Turtle Bay, de New Yorkse wijk rond de toren van het hoofdkwartier van de Verenigde Naties. Ruim honderd regeringsleiders en duizenden diplomaten en ministers reizen deze week weer naar New York voor de opening van een nieuw VN-seizoen. En er is dit jaar één vraag waar ze allemaal antwoord op willen: Wat is Donald Trump nu eigenlijk van plan met de wereld én met de Verenigde Naties?

Tijdens de verkiezingscampagne liet Trump zich badinerend uit over de wereldorganisatie in zijn eigen stad. Nadat de Veiligheidsraad in december de nederzettingenpolitiek van Israël had veroordeeld, twitterde een boze president elect over de VN: „De zaken zullen anders worden na 20 januari [de dag van zijn inauguratie, red.].”

Na acht maanden Trump is het daarom de vraag hoe het staat met de VN. Heeft het wereldforum, dat is gebaseerd op de gedachte dat internationale samenwerking leidt tot een betere toekomst voor iedereen, nog toekomst? Of wordt de idealistische filosofie van de multilaterale orde voorbijgestreefd door het zero-sum-denken, de overtuiging dat vooruitgang voor de één automatisch achteruitgang voor de ander betekent?

„In het begin heeft Trump iedereen bij de VN behoorlijk de stuipen op het lijf gejaagd”, zegt Colum Lynch, die voor het vakblad Foreign Policy de VN al decennia op de voet volgt. „En ook deze week houden diplomaten van de Verenigde Staten en de VN-staf de adem in: laten we dit bezoek snel en soepel afwikkelen en Trump zo min mogelijk irriteren.”

Kleine delegatie

Trumps dedain voor de statenclub leek perfect te passen in zijn America First-agenda. Voor de VN zouden schrale tijden aanbreken. De VS zijn immers de belangrijkste financier en waren decennia de invloedrijkste VN-vetomacht.

In een ontwerpbegroting liet Trump prompt forse bezuinigingen opnemen op buitenlands beleid en internationale hulp. Het budget voor VN-vredesmissies moest drastisch ingeperkt worden. En, ondanks luide protesten van collega-wereldleiders stapte Trump met veel bombarie uit het Klimaatverdrag van Parijs, een van de belangrijkste VN-prestaties van de afgelopen jaren.

De VS komen deze week bovendien met een opvallend kleine delegatie naar de traditionele jaarmarkt voor diplomaten. Kwamen vorig jaar 300 buitenlandspecialisten uit Washington, dit jaar zijn het er maar 140. Oorspronkelijk wilde Trumps minister van Buitenlandse Zaken, Rex Tillerson, niet meer dan tachtig mensen meenemen, meldde The New York Times. Tillerson wil fors bezuinigen op zijn ministerie. Hij schrapt functies, reist goedkoop en laat tijdens de VN-week zijn specialisten voor een VN-kerncompetentie als mensenrechten thuis.

Doemscenario’s

En toch, zegt VN-expert Richard Gowan van Columbia University, de doemscenario’s waren prematuur. De VS gaven wél honderden miljoenen voor arme landen. De VS namen genoegen met kleinere bezuiniging op blauwhelmen dan voorzien. En de afgelopen weken probeert Trump zijn eerste echte internationale politieke crisis – de steeds gevaarlijkere Kim Jong-un – toch, heel traditioneel, aan te pakken in de VN-Veiligheidsraad.

En nu komt hij dus ook zelf. Dinsdag spreekt de president de Algemene Vergadering toe. Een van zijn adviseurs heeft al verklapt dat de begrippen „sovereignty and accountability” – soevereiniteit en aansprakelijkheid – centraal zullen staan in de toespraak. Meer wilde het Witte Huis niet kwijt.

Trump geeft een grote receptie en zal met tientallen regeringsleiders, onder anderen de premier van Japan, Shinzo Abe, en de president van Zuid-Korea, Moon Jae-in, over de dreiging van Noord-Korea spreken. Maandag leidt Trump zelfs een bijeenkomst waarin een groot aantal landen, waaronder Nederland, steun zal uitspreken voor de hervormingsplannen van de nieuwe secretaris-generaal António Guterres.

De VN zijn, daar zijn veel landen het al lang over eens, te ambitieus, te log en te bureaucratisch. Guterres wil de VN verbeteren en Trump wil hem daarbij helpen. „Je krijgt nu de ironische situatie dat VN-criticus Trump de VN wel eens heel belangrijke dienst zou kunnen bewijzen”, zegt Richard Gowan. Gered heeft Trump de VN natuurlijk nog niet met één politieke verklaring op maandagochtend. Maar het feit dat hij überhaupt komt, geeft veel VN-aanhangers weer een beetje moed. Gowan: „Ik had deze wending in het voorjaar niet durven voorspellen.”