Politie roept steeds vaker hulp in van militairen

Binnenlandse veiligheid

Mede dankzij de missies in Uruzgan en Mali hebben militairen specialistische kennis. Die wordt meer en meer binnenlands ingezet.

Gewapende politiemannen en soldaten staan zaterdag op wacht in het centrum van Londen na de explosie in de metro bij het station Parsons Green op vrijdag. Foto Tim Ireland / AP

In Londen patrouilleren militairen sinds de recente terreuraanslagen langs de Big Ben. Het nationale dreigingsniveau werd vrijdagavond opgeschaald naar ‘kritiek’ en op sommige plaatsen in de stad heeft het leger de bewaking overgenomen van de politie.

Zulke beelden zul je in Nederland, waar het dreigingsniveau lager is, niet snel zien. Toch roept ook hier de politie steeds vaker de hulp van militairen in, blijkt uit een onderzoek van Bureau Bervoets in opdracht van Politie en Wetenschap dat vrijdag is verschenen. Het aantal incidentele aanvragen steeg van 71 in 2009 tot 219 verzoeken tot bijstand in 2015.

Vrijwel alle aanvragen gaan om de inzet van teams met specialistische kennis. Volgens de onderzoekers is die kennis flink toegenomen sinds defensie in 2007 missies uitvoerde in onder meer Uruzgan en Mali en wordt die kennis nu in toenemende mate binnen de landsgrenzen ingezet.

Bij het grootste deel van de aanvragen roept politie hulp in om te ‘zoeken’, blijkt uit de inventarisatie. Teams die in Afghanistan bijvoorbeeld werden ingezet voor de opsporing van bermbommen helpen nu met het zoeken naar bewijsmateriaal in het kader van een strafrechtelijk onderzoek. Met speciale camera’s en grondradar speurt Defensie naar verborgen ruimtes in woningen, naar drugs of vuurwapens begraven onder de grond. Ze worden ingezet bij vermissingen en bij daders op de vlucht en zoeken naar verstoringen in de bodem; voetsporen, geknakte takjes in het bos.

De politie heeft één landelijk gespecialiseerd zoekteam, Defensie heeft er acht. De teams werden de afgelopen jaren onder meer ingezet bij de zoektocht naar de vermiste broertjes Ruben en Julian, de ‘stenengooiers’ op de A7 in Friesland, een zitgrasmaaierdief in Hardenberg en de valkuilengraver – met ijzeren pinnen - in het Limburgse Helden.

Maar ook bij wijkanalyses is de afgelopen jaren enkele malen het leger ingezet. Zo liepen militairen in burgerkleding in 2014 eens wekenlang met de politie door de straten van Amsterdam-West en spraken ze willekeurige mensen aan. Eerdere pogingen van wijkagenten om onder de veelal niet-westerse bevolking een breed netwerk op te bouwen kwamen moeilijk van de grond en de agenten vroegen tips aan de militairen. Die hadden hiermee ervaring opgedaan in Uruzgan, waar ze nog een stapje verder gingen en poogden in het kader van een PsyOps (Psychological Operation) de hearts and minds van de burgerbevolking te winnen.

„Defensie profileert zich steeds sterker in het binnenland”, zegt onderzoeker Sander Eijgenraam van Bureau Bervoets. De ondersteuning van ‘civiele autoriteiten’ is van oudsher één van haar taken, maar vooral de laatste jaren weten politie en defensie elkaar te vinden. Vanwege de opgedane kennis op internationale missies en omdat het onderscheid tussen binnen- en buitenlandse veiligheid stilaan is verdwenen.

Over de wenselijkheid van zulke hulp verschillen intern de meningen, merkte hij. ‘Waarom kan de politie het niet alleen af’, zeiden enkele geïnterviewden. „Dat is een politieke vraag”, zegt Eijgenraam. „De politie heeft een breed takenpakket en specialiseren kost geld.” Van ‘militarisering’ bij de politie wil hij niet spreken. „In Nederland gaat het alleen om de inzet van specialistische kennis”, zegt Eijgenraam. „Zulke militaire inzet valt de burger nauwelijks op.” Zou dat veranderen als zich daadwerkelijk een terreuraanslag voordoet? „Dat hebben we niet onderzocht.”