Opinie

Stokdove Juncker vol op het EU-orgel

Ergens had ik de ijdele hoop dat er een beetje realiteitszin zou zijn doorgesijpeld in de Brusselse bubbel na Brexit. Een beetje besef dat het op hoog tempo doorjakkeren van monetaire unie naar bankenunie naar politieke unie geen breed draagvlak heeft. Het besef dat eurosceptici niet alleen een klein groepje vervelende, bange, domme mensen zijn, maar dat ze de door ons zo gekoesterde Europese saamhorigheid kunnen opbreken.

Maar van dat besef leek geen sprake afgelopen week, toen Jean-Claude Juncker de zogenaamde ‘State of the Union’ uitsprak. De boodschap was – wie immer – meer Europa, meer macht voor de Europese Commissie, meer euro. Alsof er nooit een belangrijke lidstaat uit wanhoop overboord was gesprongen.

Ik las nog eens terug hoe Juncker eigenlijk destijds aan zijn baan gekomen was. Niemand wilde hem, zoveel was duidelijk. De regeringsleiders niet. Merkel niet. Het Europese Parlement niet. Cameron hield zelfs een anti-Juncker-campagne en dreigde met het verlaten van de Unie, maar kreeg niet genoeg steun. Na de Europese Parlementsverkiezingen in 2014 – met de laagste opkomst ooit – werden de christen-democraten de grootste fractie en kon niemand meer om hem heen. Met gezonde tegenzin van alle betrokkenen inclusief Juncker zelf, werd hij toch voorzitter. Onder meer dan een half miljard Europese onderdanen was kennelijk niet één iemand te vinden die meer geschikt was voor de baan, en meer gemotiveerd, dan Jean-Claude Juncker. Wat een afgang.

Veelzeggend was de reactie van Martin Schulz destijds, de opponent van Juncker in de strijd voor het voorzitterschap. Hij had wél campagne gevoerd, hij was heel Europa doorgereisd om steun te verwerven, maar uiteindelijk zat de tijdgeest zijn sociaal-democratische beweging tegen en moest het toch een christen-democraat worden. Juncker nodigde Schulz uit op zijn kamer, ze dronken een glas sekt, waarop Schulz zijn trouw zwoer. „Du bist ein echter Europäer”. Rillingen als je het terugleest. Misschien begrijp ik het Europese systeem verkeerd, maar volgens mij is het in een enigszins gezond functionerend democratisch systeem de taak van Schulz om vervolgens oppositie te voeren tegen Juncker. Maar nee, Schulz transformeerde zich tot Junckers grootste steunpilaar, zoals het een echte „Europäer” betaamt.

Op dat soort dagen krijg ik ineens meer begrip voor populistische gevoelens. U weet wel: „drain the swamp”, uit met de baantjesmachine, weg met de federalisten die hun Groot-Europageloof bij iedereen door de strot blijven duwen. Het verhaal van Juncker en Schulz wekt bij mij de indruk dat al die verschillende politieke partijen alleen voor de vorm aanwezig zijn. Uiteindelijk heeft iedereen dezelfde overtuiging: „meer Europa”.

Juist de benoeming van Juncker was één van de vele aanleidingen voor de Brexit. Weer een belangrijk moment waarop het Verenigd Koninkrijk zich volledig geïsoleerd zag. Brexit en de bijkomende diplomatieke bonje was precies het tegenovergestelde van wat de Europese Unie zichzelf ten doel heeft gesteld: vrede door verstrengeling in Europa. Zou Juncker zichzelf daarover kritische vragen hebben gesteld? Zou men zich in Brussel achter de oren hebben gekrabd en zichzelf hebben afgevraagd hoe ze verdere afbrokkeling kunnen voorkomen?

Het tegenovergestelde lijkt te hebben plaatsgevonden. Samen met de verkiezing van Macron zorgde Brexit in Brussel voor een soort hernieuwd enthousiasme. Een gemeenschappelijke vijand die saamhorigheid en momentum creëert. Alsof een rot lichaamsdeel was geamputeerd. Eindelijk kwam er ook een eind aan die populaire filmpjes van Europarlementariër Nigel Farage die telkens weer (hoe durft hij?) onaardige taal uitslaat in het Europees parlement. Good riddance!

Dat optimisme hoor je terug in de speech van Juncker. Hij blijkt stokdoof voor de nog steeds prominente eurosceptische bewegingen in andere lidstaten. Vol op het orgel gaat hij: Hoera! Wind in de zeilen! Oftewel: houd op met jammeren, Europa is sterker dan ooit. Intussen blijven Italiaanse banken kwakkelen, wordt Griekenland doodgeknepen door de schuldeisers en bedolven onder immigranten. De Europese Centrale Bank blaast grote bellen in onze huizenmarkt en lijkt te zijn vergeten waar de uitknop van de geldpers zit. Maar wees toch vrolijk en broederlijk, lieve Europeaan. Omarm elkaar. Drink een glaasje sekt. Geef je over.

is microbioloog.