Column

Schandpaal

Geen idee waar sociologen in Nederland mee bezig zijn, maar iemand zou moeten onderzoeken hoe klein nieuws in Nederland tegenwoordig zo gemakkelijk groot kan worden. Deze week publiceerde de Volkskrant een artikel over overlast van een Amsterdams studentenhuis – over twee pagina’s. Het was kostelijk opgeschreven. Jammer dat het serieus bedoeld was.

Dat dispuutshuis staat op de Kloveniersburgwal, midden in het centrum van de overvolle stad. Een echtpaar dat ernaast woont, spreekt tegenover de krant consequent van „terreur”. Want: „Vooral ’s nachts als ze dronken zijn kunnen ze ineens gaan zingen, schreeuwen of heel hard lachen. […] Van de week stonden ze in de kelder te barbecuen omdat het buiten regende: enorme stank, en levensgevaarlijk.”

Het echtpaar staat, daar moeten we dankbaar voor zijn, niet alleen. „Een buurman stuurde foto’s door van een indrukwekkende stapel bierfusten die door een vrachtwagen van Heineken voor de deur wordt afgeleverd: „En dat allemaal zonder horecavergunning.”

Een andere buurvrouw, inmiddels verhuisd: „Er was ook een tijd een jongen die er plezier in had om de meisjes die hij meenam heel hard te neuken met zijn raam open.”

Natuurlijk is de politie erbij gehaald. Nog beter nieuws: „een zwaargewicht binnen de ambtenarij, die met de ‘Treiteraanpak’ in andere delen van de stad zijn sporen heeft verdiend, heeft het dossier op zich genomen.” De studenten beloofden beterschap – er werd geluiddempend verbouwd. Wie zich blijft misdragen, wordt aangepakt.

Twee pagina’s klein bier – waarom moet ik dit weten? Je hebt het gevoel dat de journalist nauwelijks zijn lachen kan inhouden, maar wat is precies de nieuwswaarde? Was ik socioloog, dan zou ik gaan onderzoeken in hoeverre de klachten over asielzoekerscentra die over studentenhuizen spiegelen. Het verschil zit, vermoed ik, vooral in de sociale klasse waartoe de klagers behoren.

Dat geeft meteen antwoord op de vraag waarom een landelijke kwaliteitskrant een barbecue in een kelder op de Kloveniersburgwal nieuwswaardig vindt. Omdat brallende ballen inmiddels een geliefd haatobject van de progressieve klasse zijn.

Wie de sociale media deze week met een half oog volgde, zag twee hoge golven van morele verontwaardiging: een over de plunderaars op het door orkaan Irma getroffen Sint Maarten en een over de studenten van het Groningse Vindicat.

Vooral interessant was te zien hoe men elkaar met het wangedrag van de twee groepen om de oren probeerde te slaan, alsof het ging om een wedstrijd over wie er echt slecht was. Moreel jij-bakken, teken van verzuring van het debat.

Een paar jaar geleden schreef de Engelsman Jon Ronson een boek over de digitale schandpaal. Hij zocht mensen op die door een tweet of post in een sociale mediastorm terechtkwamen – ze moesten onderduiken, raakten hun baan kwijt, zakten weg in een depressie, dachten aan zelfmoord. Die tweets waren vaak niet lekker, maar Ronson legde ook iets onverkwikkelijks bloot bij de aanklagers: de verbale agressie, de morele zelfgenoegzaamheid, het gretige ganging up tegen mensen die iets fouts hadden gezegd. Het excuus is altijd dat je het doet voor een betere wereld, maar Ronson bracht daarachter herkenbaar menselijke eigenschappen aan het licht: wreedheid, het genoegen iemand te zien spartelen, het plezier van de totale veroordeling.

Bij de ophef over klein nieuws zie je hetzelfde mechanisme. Klein nieuws is tegenwoordig groot nieuws omdat incidenten steeds als teken aan de wand worden gezien – ze bevestigen zo geweldig goed wat je toch al vond.

Neem de vrouw die deze zomer de school van haar kinderen voor de rechter sleepte, omdat ze het maken van de klassenfoto misten vanwege het Offerfeest – ze kreeg een schadevergoeding. De storm van verontwaardiging die daarna opstak had zowat de kracht van een orkaan. Waarom? Omdat men van die vrouw De Moslim had gemaakt. Ik ken die vrouw niet, misschien wordt ze verkeerd begrepen, misschien is het een ongelofelijke trut. Mij persoonlijk gaat het niet aan. Zonder maatschappelijk zuur was dit nooit landelijk nieuws geweest.

Wat de studenten van Vindicat meer dan een maand geleden hebben uitgevreten in die sushi-tent te Groningen, verheffend zal het niet geweest zijn – burgerlijke bravoure ziet er nooit lekker uit. Maar toch: de massale verontwaardiging lijkt me meer te zeggen over onze samenleving dan de kots over een bord maki. Je goed voelen door anderen slecht te vinden – de klassieke zonde van puriteinen.

Maar u wilt natuurlijk weten hoe het afliep met die jongen die zo graag keihard neukt. Die heeft, meldt de Volkskrant, „daarvoor een boete gekregen”.

Gelukkig!

Bas Heijne schrijft elke week een column op deze plaats

Correctie (16 september 2017): In een eerdere versie werd de voornaam van Jon Ronson abusievelijk gespeld als John.