Commentaar

Moderne stigmata

Hoe sterk verschilt ons moderne leven van de manier waarop mensen vroeger leefden? Hoeveel stress moest een gemiddelde middeleeuwse priester doorstaan, bijvoorbeeld? Of een boerenknecht? We weten het niet, maar wie middeleeuwse heiligenlevens leest ziet behoorlijk veel emotionele crisissen en vaak grote mentale problemen. De heilige Franciscus (1181-1226) kreeg zijn stigmata echt niet om niks. Tegenwoordig zouden we dat conversie noemen: psychische klachten die lichamelijk geuit worden. Maar indertijd gold het als toppunt van heiligheid dat veel navolging kreeg. Zelfs de recente heilige padre Pio (1887-1968) deed nog aan stigmata. En verder terug: bijna precies een jaar geleden beschreef Dirk Vlasblom in deze bijlage de stress en onzekerheid van jagers/verzamelaars. Ook met een authentiek oerdieet is het leven niet altijd een pretje.

Verderop in deze bijlage beschrijft Ellen de Bruin de moderne tegenhanger van die religieuze stress in de middeleeuwen en de sociale jungle van de oertijd. Inderdaad: haar stuk gaat over burn-out, wie ziet het niet om zich heen? Het stuk is de aftrap van een ware burn-outweek bij NRC: iedere dag zal in de rubriek Leven een ander aspect van het fenomeen bekeken worden. De Bruin legt in haar openingsstuk het wetenschappelijk mijnenveld bloot waarin gestreden wordt om definities en oorzaken. Veel is onzeker. En het meest verrassende is misschien wel: er is géén burn-outepidemie in Nederland. Het is zeker niet erger dan twintig jaar geleden, zelfs eerder iets minder.

Maar goed, twintig jaar is weinig op de honderden jaren waarin bezeten moderniteit en voortdurende drang naar efficiëntie gestaag aan de menselijke psyche knagen. De op dit vlak ervaren psycholoog Wilmar Schaufeli legt in het stuk de huidige toestand helder uit: „Bij lichamelijk werk hoort lichamelijke slijtage; het moderne werk vraagt mentaal kapitaal, dus dan raak je mentaal uitgeput.”

Iedere tijd heeft zijn eigen uitdaging.