Column

Liever prosecco dan fouten bij politie en OM

Wat vindt u erger – een politieman die ondanks zijn ambtseed een vals proces-verbaal opstelt dat als bewijs in een strafzaak zal dienen? Of een politieman die op overheidskosten exorbitante feesten voor de ondernemingsraad organiseert, zijn vrouw zakelijk laat meeprofiteren en zelf alle declaratie-, inkoop- en representatieregels overtreedt?

Nu gaat het in deze affaire om algemene menselijke zwakheden als hebzucht en mateloosheid. Voor iedereen herkenbare, wellicht niet altijd zelf adequaat onderdrukte menselijke ondeugden. En in het eerste geval (waarschijnlijk) om het bestraft krijgen van zwaar onrecht, maar dan op onoirbare wijze. Hoezeer ik me ook vermaakt heb met het van bloemen, drank en feesten versierde dienstbestaan van de OR-voorzitter, vind ik het eerste toch ernstiger. Dat is namelijk ondermijning van het strafrecht en dus van de rechtsstaat. Het tweede is flagranter en vooral ook dommer. Hoe kom je erbij om zwaaiend met je politiecreditcard tien dagen op Curaçao een ‘dienstreis’ te gaan vieren met je vrouw, secretaresse en diens partner? En wie verzint het om een workshop ‘snuffelen aan intuïtie en mediumschap’ te volgen bij, inderdaad, een medium. Waarvan de kosten dan gehoorzaam werden voldaan door de Nationale Politie onder het motto ‘coaching sessies’.

Geholpen heeft het in ieder geval niet, dat snuffelen aan de eigen intuïtie. Anders was de man wel op tijd gestopt. Achteraf bleek het dus allemaal geen omkoping, hoewel het er wel gevaarlijk dichtbij moet zijn gekomen. Maar ‘gewone’ bestuurlijke incompetentie. Of ik nu opgelucht of juist extra bezorgd moet zijn, weet ik nog steeds niet. De geldsmijtrel valt uiteindelijk geheel samen met de 198 flessen Prosecco die op staatskosten bij zijn partner werden bezorgd. Genoeg, stop, Youp kan dit beter. Geef me gauw een rapport, er zijn ook misstanden die minder onderhoudend zijn maar ernstiger. Begin deze maand publiceerde het onderzoeksinstituut van Justitie, het WODC, ‘Toezicht op strafvorderlijk overheidsoptreden’. Dat haalt uw nachtkastje niet, maar misschien wel uw borreltafel, zij het pas over een x-aantal jaren. In dit rapport wordt namelijk voorzichtig een tweede crisis in de opsporing aangekondigd. (Voor de eerste crisis, google of klik, als u dit digitaal leest, op IRT-affaire.)

Dit rapport concludeert op basis van vooral interviews met sleutelmensen uit opsporing en rechtspraak dat er in Nederland geen goed functionerend extern toezicht is op politie en openbaar ministerie. Dat hebben ze in België wel, in de vorm van een onafhankelijke onderzoeksrechter en het Comité P, dat aan het parlement rapporteert. Hier moeten we het hebben van de adviezen van de Ombudsman, een incidentele parlementaire enquête of ad hoc onderzoekscommissies zoals in de kwestie Prosecco. En de strafrechter dan? Over diens taak zegt het rapport dat die ‘gerevitaliseerd’ moet worden. Dat riekt naar eufemisme – zou er reanimeren zijn bedoeld, of ‘wakker maken’? De strafrechter laat hier fouten van politie en OM namelijk goeddeels ongecorrigeerd passeren. En wel op last van de Hoge Raad. Dat fenomeen wordt ook wel de ‘reddende rechter’ genoemd, de rechter die dus fouten afdekt. De gedachte is dat het aan het publiek niet zou zijn uit te leggen dat vervolgingen worden gestaakt, verdachten lager worden bestraft of vrijgesproken, omdat politie of OM zélf de regels hebben overtreden.

Dit rapport zegt braaf dat er ‘meer leermomenten’ voor OM en politie moeten worden gecreëerd. Daar ben ik het zeer mee eens. Het belang van regels is namelijk best uit te leggen. Het OM doet niet anders. Mits je regels voor jezelf ook belangrijk vindt. Want als het gezag, de hoogste rechter voorop, dat namelijk niet vindt, waarom zou je dan als lagere medewerker van OM of politie je nog ergens aan houden? Regels die niet worden gehandhaafd neigen ernaar te verdampen, zoals iedere calculerende foutparkeerder weet. Dan geef je politie en OM dus een vrijbrief voor stunten met bewijs of ongefundeerd vervolgen, met rechterlijke dwalingen tot gevolg. Daar verbleken die 198 flessen prosecco bij.

De auteur is juridisch commentator. Facebook: nrcrecht