Waarom mama koekoek opeens snel ‘kie-kie-kie-kie’ roept

Nadat de koekoek haar eieren in het nest van een andere vogel heeft gelegd, gaat ze vlakbij zitten roepen als een roofvogel. De kersverse ouders raken daar gestresst van.

Illustratie Irene Goede

Als jij iets stiekems doet, zoals een koekje stelen, dan doe je dat zo stil mogelijk. Je sluipt ook heel stil weer weg. Toch? Een mama koekoek doet dat niet. Ze legt stiekem een ei in het nest van een ander, als die even weg is. Maar vervolgens gaat ze vlakbij luid zitten roepen! Niet het ‘kóekoek, kóekoek’ dat jij misschien kent. Dat doen alleen de mannetjes. Nee, zij maakt een ander geluid: een snel ‘kie-kie-kie-kie-kie!’. Een beetje een grinnikend geluid. Waarom doet ze dat? Uit leedvermaak?

Nee, zo ontdekten Britse biologen. De koekoek doet dat om de andere ouders af te leiden. De ouders van het nest waarin ze heeft ingebroken.

Meestal zijn dat rietzangers of andere kleine zangvogels. Als ze zijn afgeleid, dan letten die minder goed op als ze terugkomen op het nest.

En dan merken ze niet zo gauw dat er een vreemd ei tussen hun eigen eieren ligt. Normaal kiepert een rietzanger een vreemd ei nog wel eens uit zijn nest. Maar als hij net een vrouwtjeskoekoek heeft gehoord, dan is hij minder scherp.

Maar waarom raakt een rietzanger zo van slag van dat koekoekgeluid? Dat is… omdat het precies lijkt op de roep van een havik of sperwer. Dat zijn allebei roofvogels die graag rietzangers eten. Dus als een rietzanger ‘kie-kie-kie-kie-kie’ hoort, dan verstopt hij zich en raakt hij in de stress. En daarna let hij écht minder goed op welke eieren er in zijn nest liggen. De kans is dan twee keer zo groot dat hij het vreemde ei laat liggen. Ook na drie dagen nog.

De Britse biologen ontdekten dit allemaal met een slim experiment. In 70 nesten van rietzangers legden ze stiekem een bruin nep-eitje. Direct daarna speelden ze een bandje af met een vogelgeluid: van een duif, een mannetjeskoekoek, een vrouwtjeskoekoek óf een sperwer. En daarna keken ze wat er gebeurde. Het horen van ‘roekoe’ of ‘kóekoek’ doet rietzangers niks. Maar van ‘kie-kie-kie-kie-kie’ gaan ze in paniek in de rondte hippen – of het nu van een sperwer of van een koekoek komt. Fijn voor mama koekoek: haar jong is voorlopig veilig. Zelf kan zij er weer vandoor, vrolijk en vrij. Best iets om over te grinniken.

Bron: Nature Ecology and Evolution, 4 september.