Opgevoed: Tienerdochter zegt steeds nee

Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag over opvoeding voor aan deskundigen. Deze week: Een tienerdochter die simpele opdrachtjes vertikt.

Illustraties Martien ter Veen

Vader: „Als ik mijn 13-jarige dochter vraag iets te doen, zegt ze vaak glashard ‘nee’. Het gaat meestal om heel simpele taken, waarvan het volstrekt logisch is dat ze die zelf even moet doen. Als ze eten van de tafel laat vallen bijvoorbeeld. Dan zeg ik: ‘Kom, raap het even op’. Zegt zij: ‘Nee.’ Of ik zeg: ‘Zet je bord even in de vaatwasser.’ Zegt zij ook ‘nee’. Met zo’n blik van: wat moet je nou, ouwe?

Het is niet zo dat ze niks wil. Ze doet en laat heel veel voor haar sport, is nooit te laat voor de training, is nooit te laat op school, maakt haar huiswerk. Als ik haar vraag haar broertje door weer en wind naar zwemles te brengen, doet ze het zó, maar simpele opdrachten vertikt ze.

Probleem is: er zijn nog drie kinderen in het gezin, van wie twee jonger dan zij. Die kijken op zo’n moment ook mee hoe haar moeder en ik met de situatie omgaan. Als wij onze 13-jarige haar gang laten gaan, denken die kleintjes natuurlijk: als zij het niet hoeft, doen wij het ook niet! Maar hoe ver ga ik dan in de confrontatie om het toch voor elkaar te krijgen? Als ik het heel hoog laat oplopen, als ik ga dreigen met haar telefoon afpakken of een logeerafspraak verbieden, doet ze het uiteindelijk wel, maar dat voelt als onmacht. Dreigen met dat soort straffen vind ik niet echt gezag uitstralen. Ik merk nu dat ik het haar gewoon maar niet meer vraag. Ik doe het zelf wel even. Kost me minder energie. Maar is dit de goede houding op de lange termijn?“

Naam is bij de redactie bekend. De rubriek Opgevoed is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag naar opgevoed@nrc.nl.

Werk in uitvoering

Jelle Jolles: „Veel ouders realiseren zich niet dat hun doorgaans verstandige tieners toch nog een heel ander denkproces hebben. Wat ouders ‘normaal’ vinden is dat voor tieners niet. Kinderen moeten door feedback leren hoe de wereld eruitziet en welke regels er zijn en waarom. Dat betekent: tijd en moeite investeren om ze dingen te blijven uitleggen die voor jou simpel zijn maar voor hen niet. Dat is op lange termijn zeker de moeite waard.

Er zijn veel mogelijkheden om je kind te bereiken: door gezag zal dat inderdaad niet lukken. Praat met haar over gedrag in huis: ‘Wij verwachten wat van jou en daar hebben we goede redenen voor; maar we hebben de indruk dat je heel anders tegen de dingen aankijkt. We willen dat graag van je weten. En we willen uitleggen waarom het handig is dat er thuis een aantal regels zijn’.

Op het moment dat je dochter het dan vertikt op te ruimen, kun je terug verwijzen naar dit gesprek, liefst met humor.

De ouder kan daarin veel bereiken als hij zich maar wil blijven realiseren: ‘mijn kind is nog een werk in uitvoering en ik moet hem niet beschouwen als een kleine volwassene’.”

Onredelijk

Bas Levering: „Pubers kunnen extreem onredelijk zijn, vooral tegen hun ouders. Ze gebruiken het conflict met hun ouders om hun eigen identiteit te ontwikkelen. Je moet je niet dat conflict laten intrekken, zeker niet over futiliteiten, want dan heb je altijd ruzie. Beperk de strijd tot de echt belangrijke zaken.

Uw dochter heeft er geen probleem mee om de dingen te doen waar ze de zin van inziet. Dan wil ze zich zelfs voor anderen inzetten. Maar er zijn zaken die haar volstrekt niet boeien. De situatie aan tafel laten escaleren is inderdaad niet wijs. Praat liever met haar op rustige momenten over haar bijdrage aan het geheel. ‘We leven met z’n allen in dit huis, dat moet een beetje lopen, hoe zou jij dat willen aanpakken?’ Niet willen afruimen is niet zo erg, zolang er maar dingen zijn die ze wél doet.

U zou haar op haar kamer de vrije hand kunnen geven. Pubers die niet opruimen lopen vanzelf tegen problemen aan. Ze kunnen keer op keer hun schoolboeken niet vinden, of hun sokken. Daar leren ze van.

U bent bang dat het gedrag van uw dochter besmettelijk is. De kans is groot dat de kleintjes haar net zo onredelijk vinden als u.”