Onderwijs

Laat tieners niet het aanbod van hoger onderwijs bepalen

Onderwijsblog Als de basisbeurs terugkeert, groeit het financiële tekort bij het hoger onderwijs. Moet de keuze van scholieren blijven bepalen welke opleiding het belangrijkst is?

ANP-video

De basisbeurs komt mogelijk weer terug. Dat staat op de agenda van de formatie, schreef de Telegraaf. Dat geld gaat dan af van het budget voor de universiteit en de hogeschool. Maar het hoger onderwijs, vooral de universiteit, blijft groeien en daar staat geen extra vergoeding tegenover.
Volgens het Rathenau Instituut is er een scheefgroei tussen inkomsten en prestaties van de universiteiten. Zij leverden in de afgelopen zes jaar 29 tot 33 procent meer diploma’s voor een 3 tot 7 procent hoger budget.

Als de basisbeurs weer terugkeert, scheelt dat straks jaarlijks 800 miljoen per jaar voor het hoger onderwijs. Zou dat dan worden gecompenseerd? Of moeten de universiteiten stevig bezuinigen? Een taak voor aanstaand VSNU-voorzitter Pieter Duisenberg die zelf altijd heeft gepleit voor internationalisering en streven naar de wereldtop.
Maar ook het internationale tekort neemt toe. Er komen vier tot vijf keer zoveel Europese studenten voor een bachelor of master in het hoger onderwijs naar Nederland als omgekeerd, 60.000 Europese studenten in Nederland versus 12.000 tot 15000 Nederlandse studenten in Europa. Een verschil van 40.000 studenten die alleen de 2000 euro collegegeld betalen en niet de kosten van de hele studie. Ervan uitgaande dat hogeschoolonderwijs gemiddeld goedkoper is dan universitair onderwijs is dit een jaarlijkse post van tussen de 200 en 400 miljoen euro. Volgens het Nuffic brengen die studenten voor Nederland veel meer op dan ze kosten, maar dat verlicht de onmiddellijke druk op het overheidsbudget niet. Er zijn wel meer overheidsinvesteringen die volgens economische modellen op de lange termijn geld opbrengen.

De vraag is of het hoger onderwijs voor gaat bij de formatie. De lerarensalarissen moeten omhoog, al was het alleen maar om te zorgen dat er genoeg leraren zijn, zodat er nog wiskunde, natuurkunde of Nederlands kan worden gegeven op school. Primair en secundair onderwijs is belangrijker voor een land dan hoger onderwijs Het gaat om de basis voor iedereen. Het hoger onderwijs levert nu te weinig leraren in bijvoorbeeld Nederlands, Duits en bètawetenschappen.

Hoe kan de universiteit gerichter groeien?

Nu wordt het aanbod in het hoger onderwijs grotendeels afgestemd op voorkeuren van tieners die eindexamen doen en op internationale aantrekkingskracht. Wie de meeste studenten trekt en diploma’s levert, wint. Is dat wel een goede vorm van concurrentie? Bij hogescholen is er een oververzadiging van afgestudeerden business en economie. Ook de universiteit kent modestudies. Met voorgeschreven kerncurricula voor colleges kunnen universiteiten meer richting geven aan de vorming van studenten. Welke vakken zijn echt belangrijk? Sommige colleges stellen een vreemde taal verplicht. Dat is verstandig beleid.

Kleine opleidingen zijn goedkoper

Engels heeft voordelen voor internationaal georiënteerde opleidingen, zoals de Rotterdam business school en een aantal technische en exacte vakken. Internationale uitwisseling inspireert. Maar Engels is een dure manier om elke noodlijdende opleiding te redden. Een KNAW-commissie waarschuwde al om met goede argumenten te komen voor in het Engels doceren. Wat hebben bijvoorbeeld Nederlandse patiënten aan een in het Engels opgeleide klinisch psycholoog?

Voor de overheid is het goedkoper om een impopulaire opleiding kleinschalig in stand te houden dan om nieuwe studenten aan te trekken. Dat is een bof voor de weinige studenten. Nederland hoeft niet op te draaien voor slecht gefinancierde opleidingen in het buitenland. In sommige Duitse deelstaten is er helemaal geen collegegeld en het hoger onderwijs is er dan ook naar. Buitenlandse studenten die naar een goede Nederlandstalige opleiding willen, kunnen ook best Nederlands leren. Dat zullen minder buitenlandse studenten zijn dan bij een Engelstalige opleiding. Maar met gebrekkige financiering kan het hoger onderwijs nu eenmaal niet onbeperkt blijven doorgroeien en internationaliseren.

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.