Recensie

Hier klinkt dwaasheid net als wetenschap

Tijdreizen, hekserij, dode talen, oude manuscripten, personages met namen als Athanasius Fugger en Erszebet Karpathy. The Rise and Fall of D.O.D.O. is een ouderwetse avonturenroman, een samenwerking tussen Nicole Galland, schrijfster van fantasyromans, en sciencefiction-icoon Neal Stephenson.

Melisande Stokes, taalkundige bij Harvard, ontmoet Tristan Lyons, die voor een geheime overheidsdienst werkt. Lyons vraagt haar documenten te vertalen die aan zouden tonen dat magie echt bestaan heeft en in 1851 opeens verdween. De geheime dienst waarvoor hij werkt, het Departement van Diachronische Operaties, D.O.D.O., wil magie terugbrengen, voordat andere landen ze de loef afsteken. Tristan en Mel schakelen de hulp in van een in ongenade gevallen professor, Frank Oda, en diens norse vrouw, Rebecca, die hen helpen een tijdmachine te maken. Getrouw aan de hybride fantasy/sciencefiction-aard van dit boek werkt deze tijdmachine niet alleen dankzij wetenschap, maar vereist ze ook hekserij.

Dit bonte gezelschap maakt een wilde tocht van Boston in de zeventiende eeuw naar zestiende-eeuws Londen en Constantinopel in de dertiende eeuw, om te ontdekken waarom magie verdwenen is. Onderweg moeten ze uit handen zien te blijven van een Duitse bankiersfamilie.

Wat dwaas klinkt, wordt in deze roman min of meer wetenschappelijk onderbouwd. Stephenson, die bekend is van enorme, complexe romans als Cryptonomicon, Anathem en Seveneves, geeft uitleg over hoe een tijdmachine ‘werkt’ en wat er mis kan gaan als je probeert het verleden te veranderen (Schrödingers kat speelt hierbij een belangrijke rol).

De tijd, zo legt de heks Karpathy uit, is een bundel draden die verschillende stromen vertegenwoordigen. Sommige mensen kunnen van de ene stroom naar de andere springen, maar de meesten zijn beperkt tot één enkele draad. De tijd verzet zich tegen inmenging. Telkens als Mel en Tristan iets veranderen, heeft dat desastreuze gevolgen in de toekomst. Wanneer ze te veel aan draden tornen, kan er een ‘shear’ of scheur ontstaan die, in een bijzonder meeslepende passage, een bierbrouwerij uit de geschiedenis doet verdwijnen.

The Rise and Fall of D.O.D.O. bestaat uit dagboeken, brieven en andere schrijfsels, een koor van stemmen dat de plot meer dan zevenhonderd pagina’s in beweging houdt. Het spannende en komische D.O.D.O. is korter en lichtvoetiger dan Stephensons andere werk, maar een sterke toevoeging aan zijn oeuvre en de ultieme inleiding tot het werk van de minder bekende Galland.