De parel van Poelenburg

Probleemwijk

Een jaar geleden zette een ‘treitervlogger’ de hangjongeren in de Zaanse wijk Poelenburg op de kaart. Even was de wijk landelijk nieuws. Hoe is het nu? Een reportage over karateschool Choku Gym, al decennia een begrip in de wijk.

Jonge karateka’s in het gebouw van Choku Gym, in achterstandswijk Poelenburg. Voor een tientje per maand kunnen kinderen hier onbeperkt trainen. Foto's Olivier Middendorp

Verscholen tussen de flats in de Zaandamse achterstandswijk Poelenburg staat een uit groene golfplaten opgetrokken sportschool: Choku Gym. Een gedrongen, besnorde man in trainingspak en sneakers staat met de armen over elkaar te wachten. Dan verschijnen uit de straten kinderen in hagelwitte karatepakjes, lopend of op de fiets. Elk kind groet en geeft de man een hand. „Netjes hè”, zegt hij. „Dit is het eerste wat ze hier leren, elkaar groeten.”

Poelenburg is een wijk met hoog- en laagbouw en schotelantennes. Veel winkels staan leeg en op straat hangen jongeren. Vrouwen met hoofddoek duwen kinderen in buggy’s langs dönertentjes en eethuisjes om bij de Turkse supermarkt naar binnen te gaan.

Een jaar geleden kreeg de wijk landelijke bekendheid, vooral door de filmpjes van ‘treitervlogger’ Ismail Ilgun. Die lieten zien hoe jongeren de buurt onveilig maakten. „Tuig van de richel”, oordeelde premier Mark Rutte, waarna de wijk hoog op de politieke agenda belandde.

Dat was niet voor het eerst. Het afgelopen decennium was het in Zaanstad een komen en gaan van ministers, burgemeesters, wethouders en ambtenaren met plannen voor de wijk. Nu heeft de gemeente weer een nieuw team geformeerd. ‘Actieplan Poelenburg’, met als motto ‘Harde hand, zachte hand’, moet de wijk weer leefbaar maken.

Karate en karakter

Eén man boekt al bijna veertig jaar wél succes in Poelenburg: Ivan Nikolov (63). Vanuit Choku Gym traint en vormt hij samen met vrijwilligers kinderen in karate en karakter. Zijn methode is een begrip in de wijk én in de karatewereld. Choku – Japans voor ‘recht op het doel af’ – is met tien karateka’s hofleverancier van de Nederlandse selectie. Hier worden kampioenen getraind.

„Dit is van iedereen”, zegt Nikolov en knikt naar zijn eigenhandig vertimmerde sportschool. Hij is een man van weinig woorden. Vorig jaar werd hij geridderd. „Boeit mij niet”, zegt hij daarover. Het enige wat hem interesseert zijn ‘zijn’ jongeren.

Als bijna iedereen binnen is, loopt een man met een meisje aan de hand weifelend het terrein op. „Kan dochter trainen hier… karate…” vraagt hij. „Ja, kom maar”, zegt Nikolov. Hij gebaart dat het tijd is om te beginnen.

Het pand van Choku Gym is verwaarloosd: zichtbare leidingen, onafgewerkte stukken muur, dozen vol flyers op de vloer en aan de muren vergeelde krantenknipsels. Ook hangen er foto’s met notabelen, een oorkonde ‘Vrijwilligersprijs gemeente Zaanstad’ en planken vol prijzen.

De kinderen van 6 tot 10 jaar stellen zich op. Nikolov klapt in zijn handen. „Stilte. Ik doe niet aan bezigheidstherapie.” Het is meteen stil.

Eén man boekt al bijna veertig jaar wél succes in Poelenburg: Ivan Nikolov (63)

Foto Olivier Middendorp
Sportschoolhouder Ivan Nikolov: „Wij zitten hier al bijna veertig jaar. Nooit komt er politie aan de deur. Nooit zijn er incidenten.”

Foto Olivier Middendorp
Foto Olivier Middendorp

Sociaal minimum

Poelenburg is begin jaren zestig gebouwd als uitbreidingswijk voor het industriële Zaandam. Eerst kwamen de werknemers van de Bruynzeelfabrieken er wonen, later de veelal Turkse gastarbeiders. Nog steeds vormen Turkse Nederlanders de grootste bevolkingsgroep en is Turks de voertaal.

De inkomens in de wijk liggen flink onder het landelijk gemiddelde. 22 procent van de huishoudens heeft een laag inkomen, bijna 17 procent zit onder of rond het sociaal minimum. De bevolkingsdichtheid is hoog, de huizenprijzen zijn laag, tweederde van de woningen is sociale huur.

Actieplan Poelenburg is niet het eerste plan om de wijk te verbeteren. In 2004 maakten gemeente en woningcorporaties voor het eerst ‘prestatieafspraken’. Jaren later werd de wijk een van de veertig Vogelaarwijken. In 2007 volgde het ‘Wijkactieplan Poelenburg’. Maar de beloofde extra middelen kwamen niet.

Het Masterplan Poelenburg, met een investering van 150 miljoen euro, verdween in de prullenbak. Ook van het uitvoeringsprogramma ‘Prachtwijk Poelenburg’, voor tussen 2009 en 2018, kwam weinig terecht. Choku Gym – in het Masterplan geprezen om de „zeer belangrijke en positieve rol in de wijk” – bleef bestaan, zonder budget.

Lees ook: Ismail Ilgun werd vorig jaar het gezicht van de overlast in Zaandam. Dit jaar werd zorgvuldig gewerkt aan een nieuw, positief imago. De tweede kans van een treitervlogger.

Gevulde druivenbladeren

Een van de weinige ondernemers in de wijk is de Turkse kapper Hakan Sütçü. Op een regenachtige middag is het druk bij zijn zaak. Veel Turks-Nederlandse Poelenburgers zijn bijeen om waarnemend burgemeester Ruud Vreeman (PvdA) te verwelkomen. Hij is tijdelijk terug in de stad waar hij tussen 1997 en 2004 burgemeester was om de vertrokken Geke Faber te vervangen, in afwachting van haar opvolger Jan Hamming die later deze maand aantreedt.

Vreeman laat al dertig jaar zijn haar knippen bij Hakan. De burgemeester spreekt van de vriendschappelijke band met zijn kapper, de wijk en Turkije. Hij roemt de plannen van de gemeente. Wat er van de vorige plannen terecht is gekomen? Genoeg, vindt hij. Vreeman wijst tussen de flats. „Kijk daar, prachtige trapveldjes, veel groen en een aantal flats is opgeknapt.”

De chauffeur houdt de deur van de zwarte Audi open, de burgemeester en zijn vrouw worden uitgezwaaid. De Poelenburgers praten na bij een bordje gevulde druivenbladeren, Turkse pizza en baklava.

„De politici hebben het voortdurend over de verbeteringen in de openbare ruimte, maar daarmee los je de problemen van de Poelenburger niet op”, zegt een Turks-Nederlandse bewoner. „Flats renoveren en de straat opnieuw aanleggen, is niet een wijk aanpakken. Maar dat zeg ik niet hardop waar de burgemeester bij is. Het is toch de burgemeester.”

Hoe kan het dat Choku Gym geen structurele hulp van de gemeente krijgt?

Brandbrief

Wie zich wel uitspreken, zijn de zeven leden van de klankbordgroep Poelenburg. Zij signaleren de problematiek al tientallen jaren. De groep schreef vorig jaar een brandbrief aan het college van burgemeester en wethouders over de onveiligheid in de wijk. Zij hadden de vlogs op YouTube gezien.

De groep kreeg geen antwoord en stuurde de brief door aan Dagblad Zaanstreek. Landelijke media-aandacht was het gevolg. Vlogger Ilgun werd een bekende Nederlander.

„De negatieve aandacht zorgde er wel voor dat wij hoog op de politieke agenda in Den Haag kwamen te staan”, zegt Dick Emmer, tot deze maand wijkwethouder voor Poelenburg. „Wij hebben financiële steun nodig om stappen te kunnen zetten.”

Emmer vertelt tijdens een fietstocht door de wijk over het nieuwe actieplan. De Zaanse raad besloot per direct een bedrag van 1,2 miljoen euro extra per jaar voor Poelenburg uit te trekken. Beleidsambtenaren gaan de wijk in voor gesprekken met bewoners en professionals.

„We zijn bezig met concrete maatregelen”, zegt Emmer. „We willen ouders van kinderen op de voorschool verplichten tot taalles, anders worden ze gekort op hun uitkering. Het plan moet hulp bieden aan bewoners die willen meedoen, en we willen hard optreden tegen crimineel gedrag, overlast op straat en mensen die niet willen integreren.”

De klankbordgroep kijkt met argusogen naar de plannen. „Emmer noemt Poelenburg geen ‘probleemwijk’, maar ‘een wijk met problemen’”, zegt Jeanette Venneker, voorzitter van de klankbordgroep. „Het is oude wijn in nieuwe zakken. Maar wat hebben de mensen in de wijk eraan? De werkloosheid is hoog, er is drugshandel, grof vuil uit andere wijken wordt hier gedumpt, jonge kinderen spreken geen Nederlands.”

Venneker woont al bijna dertig jaar in de wijk en is sceptisch. „Nu maken ze plannen en dat ziet er voor een deel goed uit. Maar na de gemeenteraadsverkiezingen in maart komt er weer een nieuwe raad – en wat dan? De ware parel in de wijk is Choku Gym, die jongeren een perspectief biedt. Hoe kan het dat Choku Gym geen structurele hulp van de gemeente krijgt?”

Wijkwethouder Emmer stopt tijdens de fietstocht voor de sportschool. „Dit is een belangrijke plek in de wijk, zij doen fantastisch werk.” Emmer is in de vier jaar dat hij wijkwethouder is nooit in het gebouw van Choku Gym geweest. Toch zegt hij: „Ivan is een meerwaarde voor de wijk. Ik heb hem ontmoet op het stadhuis toen hij geridderd werd.”

Emmer weet niet waarom Choku Gym geen structurele subsidie ontvangt. Wel zegt hij: „Choku Gym betaalt maar 900 euro huur per jaar. Het is niet zo dat wij niets doen.”

Choku Gym, Zaandam.
Foto Olivier Middendorp
Foto Olivier Middendorp
Choku Gym, Zaandam.
Foto Olivier Middendorp

Prinsjesmentaliteit

Op een zonnige middag fietsen drie ambtenaren het terrein van Choku Gym op. Ivan Nikolov ontvangt hen met bestuursleden Patrick van Hees en Ralf van Eerden. Bij roombroodjes kijken de makers van het Poelenburgplan naar een PowerPoint-presentatie over de sportschool.

„Wij zijn overal in de wijk geweest en het blijkt dat hier de prinsjesmentaliteit heerst”, zegt Marieke Sloep, hoofd van het Poelenburgplan. „Jongens krijgen nooit ‘nee’ te horen thuis. Buitenshuis wordt dat een probleem. Maar hier luisteren ze wel. Hoe doen jullie dat?”

Nikolov kijkt onbewogen. „Gewoon, zeggen dat ze moeten luisteren. Ouders en kinderen.” De ambtenaar kijkt hem verbouwereerd aan. Nikolov kijkt geïrriteerd en voor het eerst spreekt hij in volzinnen. „Niet inspelen op een slachtofferrol. Dus niet vragen: ‘Zou u misschien…’ Nee, je bent overtuigd van wat je biedt en van daaruit spreek je ze aan. Je hebt ouders en hun kinderen daadwerkelijk iets te bieden.”

Er volgt een stilte.

Nikolov vervolgt: „Wij zitten hier al bijna veertig jaar. Nooit komt er politie aan de deur. Nooit zijn er incidenten. Toen ik hier begon, was het een afgebrande kleuterschool, ik heb toen 40.000 gulden privé geleend en van dat geld heb ik het pand opgeknapt, zonder een cent subsidie.”

De ambtenaren knikken. Een van hen: „Hoe krijgen jullie dit met weinig tot geen geld voor elkaar?” Nikolov: „Geld boeit mij niet. Ook al geven jullie niets: ik ga gewoon door.” Dan vertrekken de ambtenaren op hun elektrische fietsen.

Na afloop zitten Nikolov en de twee bestuursleden van Choku Gym zwijgend aan tafel. Van Eerden klapt zijn laptop dicht. „We hebben vaak dit soort bijeenkomsten”, vertelt hij. „Laten we hopen dat het dit keer echt doorkomt in het gemeentehuis.” Van Hees: „Ik vind het moeilijk te begrijpen dat voor een hockeyclub die wil verhuizen 6 miljoen euro wordt vrijgemaakt, en dat wij iedere keer het ene financiële gat met het andere moeten dichten.”

Voor een hockeyclub die wil verhuizen wordt 6 miljoen euro vrijgemaakt, en wij moeten het ene financiële gat met het andere dichten

Tientje per maand

Choku houdt de drempel voor ouders en kinderen laag: voor een tientje per maand mag je hier onbeperkt trainen. De kinderen van gezinnen die dat niet kunnen betalen, mogen gratis trainen. Soms lenen zij sportkleding voor een wedstrijd. Of Nikolov gaat met de pet rond bij betalende leden en sponsors.

Aan de muur hangen foto’s van ministers op bezoek in Choku Gym, omringd door kinderen in karatepakjes. Van Hees: „Iedereen komt hier om te praten, maar Ivan dóet het. Hij is hier elke dag. Voor de kinderen, de topsporters en de vrouwen uit de wijk die hier aan conditietraining doen.”

Op een donderdagmiddag krijgt Nikolov een telefoontje. Waarnemend burgemeester Vreeman wil langskomen, op een ronde door de wijk met de politie. Nikolov is enthousiast.

De burgemeester inspecteert de buitenkant van het gebouw van Choku Gym en vraagt Nikolov of hij niet naar de andere kant van de Thorbeckeweg wil verhuizen, buiten de wijk, met een voetbalclub. De gemeente wil daartoe mogelijk plannen maken.

Bestuurslid Van Hees is verbijsterd over de vraag. Het is juist zo van belang dat Choku Gym middenin de wijk zit. In het hart van Poelenburg. Nikolov is resoluut: „Nee. Dan moeten de kinderen de wijk uit om te trainen, ze moeten dan een drukke weg oversteken. Als ik weg moet, dan kap ik er helemaal mee.”