Column

De dans van wattenstaaf en zeepaardje

Beeld van de week Voor de kust van een Indonesisch eiland klampte een zeepaardje zich vast aan een wattenstaafje. Het is een vooruitblik in de wereld van over duizend jaar.

Foto Justin Hofman/Wildlife photographer of the year

Eén van de gekste gedragingen van de mens is onze omgang met wattenstaafjes. Die gebruiken we volgens oorartsen namelijk massaal voor precies datgene waar de verpakking duidelijk voor waarschuwt: in je oor peuteren. Het menselijk oor is al zelfreinigend. Ga je er in peuteren, dan verstoor je juist de balans, dan rommel je met moeder natuur. Daar komt weer irritatie van waardoor je nog meer gaat peuteren, enzovoorts. Je kunt er ziek van worden.

Maar de domme mens stopt niet met peuteren. Wattenstaafjes zijn verslavend. Daar verschijnt artikel na artikel over. Het kietelt te prettig. Die oorzenuwen zijn zo lekker sensitief. Je weet dat het niet goed is, maar je kunt niet stoppen: het is zo fijn, op korte termijn.

Die wattenstaafjes typeren kortom de moderne mens: verslaafd aan zinloze, schadelijke, domme consumptie.

Dat wist dit zeepaardje natuurlijk allemaal niet toen hij zich voor de kust van het Indonesische eiland Soembawa vastklampte aan dit afval. Zeepaardjes weten alleen dat ze hun staart om iets stevigs moeten krullen als er deining is. Aan zeewier, aan wat koraal, aan wat dan ook. Zeepaardjes zijn pragmatisch.

Wij niet. Wij denken veel na. Het duet van het wattenstaafje en het zeepaardje, finalist van een natuurfotowedstrijd, ging de wereld over. Omdat het over ons gaat. In de meeste natuurfoto’s en -films houden we onszelf angstvallig buiten beeld. Omdat we ons schamen, misschien. En omdat we nu juist zo graag naar de natuur kijken om aan onszelf te ontsnappen.

Dat ontsnappen wordt lastiger. Probeer maar in de zee te filmen zonder plastic in beeld. Volgens sommige schattingen is er in 2050 meer troep dan vissen in de zee.

Die troep zien we hier. Maar het is tegelijkertijd een prachtfoto. Ons afval levert dit keer een kunstwerk op. Een gouden sierdiertje, dat als een majorette danst met een roze baton.

Het zeepaardje hoort sowieso al bij die diertjes waar je acuut vriendjes mee wilt zijn. Een Disney-beestje. Net als wij gaan ze rechtop door het leven, dat schept een band. We hebben er zelfs een stukje van onze hersenen naar vernoemd, omdat het dezelfde vorm heeft: de hippocampus, grieks voor zeepaardje.

Iedereen heeft een zeepaardje in zijn hoofd. Toch zijn we niet zo lief voor ze. We verkopen gedroogde zeepaardjes als souvenir of zogenaamd afrodisiacum. We stoppen ze in een aquarium als levend schilderij. En gooien hun zee dus vol troep.

Verstokte roker

We zijn slechte dierenvriendjes. We schamen ons. Daar gaat deze foto ook over. Nu zien we onze eigen rotzooi wel vaker, denk aan oliebesmeurde vogels, grienende ijsberen. Of aan die smerige foto, deze week, van het riool van Londen dat verstopt zat met 140 ton aan afval, de beerput van de mens.

Maar dat soort beelden zijn vaak net iets te schokkend. We verdringen ze gewoon. Beetje als met die verstokte roker die de gruwelfoto’s op het sigarettenpakje wel ziet: hij rookt gewoon door, zij het voortaan met een knagend kutgevoel.

Deze foto is eleganter. Het is een tikje op de triangel. Het is fijn om te zien. We zappen niet weg.

Die mengeling van verontrusting, schoonheid en alledaagsheid maakt de foto onontkoombaar. Het is een vooruitblik in de wereld van over duizend jaar, waarin nog altijd onvergankelijke stukjes plastic drijven, waar de laatste der zeepaardjes zich aan vastklampen, maar geen mens meer is om ze vast te leggen.

Deze foto kunnen we ook niet externaliseren. Het gaat niet over Shell of Trump. Wij hebben zelf dat wattenstaafje wel eens door de plee gespoeld.

De mens is het enige dier met wroeging. Daarom zijn we ook de enige die troost zoekt. En dus schoonheid. We zijn verslaafd aan te veel fijns: olie, groei, wegwerpluiers, autorijden, vliegen, wattenstaafjes. Dom, ja, maar het voelt te lekker. We kunnen niks doen; alleen de schoonheid zien. Niet het zeepaardje klampt zich vast; de mensheid klampt zich vast aan het zeepaardje.