De EU wil scherpere eisen stellen aan partijsubsidies

Fraude

Na een reeks onthullingen over fraude met subsidies komt de Europese Commissie met het voorstel nieuwe eisen te stellen aan partijsubsidies.

Foto Stephanie Lecocq/EPA

De Europese Commissie wil het moeilijker maken voor pan-Europese politieke partijen om EU-subsidie te krijgen, vanwege de wijdverbreide fraude hiermee, vooral in extreem-rechtse hoek. Frans Timmermans presenteert vrijdag een aanscherping van de eisen die worden gesteld aan partijfinanciering.

„Er is in de afgelopen jaren te veel twijfel gerezen over de juiste besteding van de subsidies die worden verleend aan Europese politieke partijen”, zegt Timmermans. Het wetsvoorstel volgt op een reeks onthullingen, ook in NRC, over misbruik met EU-subsidies en het gemak waarmee die verkregen kunnen worden, zonder te beschikken over een serieuze organisatie of achterban. In november 2016 onthulde NRC dat de aan het Britse Ukip gelieerde denktank IDDE donateurs ronselde, die vervolgens met EU-geld betaalde opdrachten kregen toegespeeld. Dankzij die ‘draaideurdonaties’ kon de denktank de wettelijk verplichte 15 procent aan eigen vermogen bij elkaar sprokkelen – een voorwaarde voor het krijgen van subsidie.

Omdat het controleren van elke afzonderlijke donatie lastig is, stelt de Commissie voor om minder eigen vermogen te eisen: 10 procent voor partijen en 5 procent voor stichtingen (denktanks). Maar daar staat wel wat tegenover. Zo wordt het als het aan Timmermans ligt een stuk moeilijker om een partij of stichting op te richten.

Een pan-Europese partij wordt nu erkend als er politieke steun voor is vanuit minstens zeven EU-landen en van minstens één Europarlementariër. Ook een handtekening van een partijloze politicus uit een regionaal parlement volstaat. Soms komt het ook voor dat één politicus twee verschillende pan-Europese partijen helpt oprichten met zijn krabbel. „De huidige regels werken misbruik in de hand”, schrijft de Commissie.

Wat Timmermans betreft is een individuele handtekening straks niet meer voldoende en moeten pan-Europese clubs in minstens zeven landen steun zien te verwerven van nationale politieke partijen. Deze politieke binding moet online ook expliciet worden vermeld – nu hangt er vaak een dikke mist over pan-Europese partijen. Bij misbruik wordt het gemakkelijker om subsidies terug te vorderen en partijen te ‘de-registreren’.

Schandalen rond Front National

Volgens Europarlementariër Dennis de Jong (SP) is de aanscherping „hard nodig”. In totaal krijgen pan-Europese partijen en stichtingen dit jaar 50 miljoen euro aan subsidie. Behalve rondom Ukip waren er dit jaar ook veel schandalen rondom het Franse Front National, dat met EU-geld nationale activiteiten financierde – wat niet mag. „Maar alles staat of valt met voldoende controle”, zegt hij. Sinds dit jaar waakt een speciale autoriteit over de subsidiestroom, maar die is onderdeel van het Europees Parlement, dat zelf de subsidies verstrekt. De Jong vindt dat raar. „Jammer dat de Commissie het op dit punt kennelijk niet aandurfde om door te pakken.”

De Hongaarse premier Viktor Orbán saboteert Europees onderzoek naar de besteding van EU-subsidies in zijn land. Dat blijkt uit een interne briefwisseling, in handen van NRC.

De Commissie constateert wel dat minder succesvolle partijen onevenredig veel subsidie krijgen. Dat kan doordat een vrij groot deel van middelen (zo’n 15 procent) gelijkmatig wordt verdeeld over álle erkende partijen, ongeacht de grootte. Timmermans stelt voor om dit terug te brengen naar 5 procent en de overige 95 procent te verdelen op basis van werkelijke krachtsverhoudingen in het Europees Parlement.

Die maatregel zou het hardst uitpakken voor Coalition Pour La Vie et La Famille, een ultra-katholieke club die wordt gedragen door politici uit Zuid- en Oost-Europa. Dit jaar krijgt het 300.000 euro. Volgens de nieuwe regels 67 procent minder. Ook twee extreemrechtse Europese partijen die horen bij de Griekse Gouden Dageraad en het Hongaarse Jobbik zien hun subsidies bijna gehalveerd worden.

De Belgische Europarlementariër Bart Staes (Groen) reageert optimistisch. Maar hij waarschuwt ook dat het voorstel niet de opmaat mag worden voor een hetze tegen anti-Europese partijen. „Als het er om gaat om eurosceptici op droog zaad te stellen dan ben ik daar nadrukkelijk tegen. Dat zou de democratie onwaardig zijn.”

Timmermans bestrijdt dat dit de insteek is, maar vindt wel dat er eisen gesteld mogen worden. „Het moet volstrekt transparant zijn wie de subsidie ontvangt, het geld moet eerlijk wordt verdeeld op basis van de uitkomst van de verkiezingen en bij onregelmatigheden moet het geld sneller kunnen worden teruggevorderd.”

De lidstaten en het Europees Parlement moeten nog met het voorstel instemmen.