Roald Dahls Sjakie was zwart. Maar dat riep te veel vragen op

Kinderboek

Een zwart jongetje, dat was de hoofdpersoon van Sjakie en de chocoladefabriek eigenlijk. Maar dat was „een slecht idee”.

Omslag van Engelse versie van Sjakie en de chocoladefabriek.

Charlie woonde met zijn ouders en grootouders in een piepklein krot, was straatarm – en wit van huidskleur. Maar het oorspronkelijke idee van Roald Dahl over de hoofdpersoon van het klassieke kinderboek Charlie and the Chocolate Factory (Sjakie en de chocoladefabriek) was anders. „De eerste Charlie was een klein zwart jongetje”, onthulde Liccy Dahl, de weduwe van schrijver, woensdag in een BBC-radioprogramma. Waarom hij toch als wit jongetje in het boek belandde? Zijn literair agent was er sterk op tegen, zei Donald Sturrock, biograaf van de Britse kinderboekenschrijver, in het programma. „Zij zei dat het een slecht idee was om een zwart jongetje als held te hebben.”

In het boek belandt Charlie ondanks zijn armoedige afkomst tussen bevoorrechte kinderen bij een exclusieve rondleiding door Willy Wonka’s chocoladefabriek. Dahl had oog voor de kwesties die destijds in de Verenigde Staten speelden, aldus Sturrock, en de keuze voor een zwarte Charlie was „zeker daardoor beïnvloed”, aldus Liccy Dahl. Maar omdat een zwarte hoofdpersoon ‘vragen op zou roepen’ bij het grote publiek werd Charlie toch ‘gewoon’ wit.

Een zwarte held in een kinderboek kwam rond 1964, toen Charlie and the Chocolate Factory voor het eerst verscheen, praktisch nooit voor – en nog steeds is het een zeldzaamheid. In de jaren zeventig ontstond alsnog controverse rond het boek om raciale redenen: in de eerste druk waren de Oempa Loempa’s, de slaafachtige werkers in de chocoladefabriek, zwarte pygmeeën die door Wonka uit donker Afrika geïmporteerd waren. Dahl herkleurde hen in de jaren zeventig na beschuldigingen van racisme; of Charlie and the Chocolate Factory alsnog aangepast wordt is nog niet bekend.