Interview

Jacco Gardner in Zambiaanse supergroep Witch

Pop

Hij ging ‘naar Afrika’ en daar speelt Jacco Gardner opeens in de legendarische Zambiaanse band WITCH. „Het voelde vaak best koloniaal.”

Jacco Gardner Foto Shawn Brackbill

‘We moeten eigenlijk echt eens naar Afrika”, zeiden de bandleden Jacco Gardner en Nic Mauskovic tegen elkaar. Ze reden door Portugal, het tweede thuis van Gardner, waar ze werkten aan een project met invloeden uit niet-westerse muziek. Ze draaiden Afrikaanse muziek waarin psychedelische rock uit de jaren zestig en zeventig klonk, hun gedeelde muzikale obsessie. Dat ‘Afrika’ Zambia werd, was volstrekt willekeurig.

De twee kenden een Italiaan die bezig was met een documentaire over WITCH (We Intend To Cause Havoc), een Zambiaanse band die in de jaren zeventig The Rolling Stones, The Beatles en Black Sabbath als voorbeeld had en ongeveer die status genoot in het land. Nu leeft alleen de zanger nog en de band moest heropgericht worden voor de film. De regisseur zocht nog een drummer en een bassist. De Nederlanders zeiden ja.

WITCH is de belangrijkste band uit de gouden dagen van de zamrock, de invloedrijke muziekstroming die ontstond na de onafhankelijkheid van Zambia in 1964. Zanger en bandleider Emmanuel Chanda mat zich de bijnaam ‘Jaggari’ aan, naar Mick Jagger, en speelde een mengeling van Amerikaanse psychedelische rock en Zambiaanse ritmes. Het sloeg aan bij een jonge generatie en WITCH werd ontvangen in stadions van Botswana tot Kenia.

Jacco Gardner (29) moest toen nog geboren worden, maar voelt zich verwant met die tijd. In 2013 brak hij door met zijn psychedelische sixties- en seventiesrock. Inmiddels richten de bandleden zich op projecten waarin de hang naar de niet-westerse variant van die muziek centraal staat. De gitarist van Gardner, Jasper Verhulst, richtte Altin Gün op, een band die Turkse psychrock maakt, drummer Mauskovic ontdekt met zijn Mauskovic Dance Band Afro-Caribische ritmes. Gardner en Mauskovic zijn samen ‘Bruxas’ (Portugees voor heksen), een project dat de luisteraar „op safari over de hele wereld neemt, terwijl je staat te dansen”.

Waar komt die interesse in niet-westerse muziek vandaan?

Gardner: „Eind jaren zestig, begin jaren zeventig zijn westerse instrumenten als orgels, drums en gitaren ook gebruikt in combinatie met traditionele muziek elders op de wereld. Dat gaf een explosie van creativiteit. Dat fascineert ons. Het is interessanter om te horen hoe een elektrische gitaar in een niet-westers land wordt bespeeld in plaats van weer naar een gitarist te luisteren die bluesloopjes speelt. Dan realiseer je je dat die niet-westerse muziek in het Westen vaak als exotisch, als iets vreemds, wordt weggezet. Dat wringt met de realiteit.”

Kende u de muziek van WITCH toen u ‘ja’ zei?

„Ik had het wel gehoord bij vrienden, maar ik had er nooit echt goed naar geluisterd. Toen ik me erin verdiepte, maakte ik me aanvankelijk best zorgen over de ingewikkelde baslijnen die ik moest spelen. Vooral de vrije improvisatie op ritmes is lastig voor een Europeaan als ik. Maar na veel oefenen begon ik me vrij te voelen.”

Hoe werd er in Zambia gereageerd op de heroprichting van de band?

„Je zou denken dat muzikanten willen spelen in WITCH. Maar de jongere generatie kent de band niet en oudere muzikanten begonnen meteen over geld, terwijl we geen budget hadden. Het bleek moeilijk om een goede band samen te stellen. Alles ging chaotisch, ook omdat niemand punctueel was. Een jongere toetsenist speelde rauw en ritmisch; tof maar met de verkeerde akkoorden. Extra psychedelisch, dat wel. Uiteindelijk gaven we een show voor tachtig man bij een kunstgalerie.”

U veroordeelt de exotische benadering van de muziek, maar zit dat niet ook in uw aanpak?

„We voelden ons ook wel vaak koloniaal. Je gaat erheen als blanke met veel geld. Ik snap dat Afrikaanse muzikanten niet zo snel op ontdekkingsreis door Europa kunnen. En wij hebben natuurlijk ook een stereotiep beeld van Afrika, als een hulpbehoevend land. We wilden er juist ook heen om dat te doorbreken. Het is een goede ervaring voor een blanke om eens een minderheid te zijn. En als je als muzikant ritmes wilt ontdekken, is Afrika veruit het beste land om heen te gaan.”

Beseft u dat u Afrika een land noemt?

„O ja. Daar erger ik me ook aan, dat ik er zo weinig van weet. Ik weet niet eens welke landen er precies in Afrika liggen. En als je bedenkt dat Zambia alleen al negen stammen heeft, slaat het ook nergens op om die grenzen zo te benoemen. Maar in onze beeldvorming wordt het één land, terwijl het heel divers is.”

Hoe was het om met de zanger Jaggari samen te spelen?

„Het was leerzaam om te horen hoe hij liedjes schrijft. Het is een vrijdenker. Wij beginnen met een vierkwartsmaat, maar hij luistert naar geluiden. Hij raakte bijvoorbeeld gefascineerd door het geluid van een trein en baseert daar een nummer op. Zijn benadering is dat de wereld rijk is aan muzikaal materiaal en dat daarin de sleutel tot muziek ligt.”

WITCH speelt 16/9 op Nacht van Kunst en Kennis in Leiden, 18/9 in Paradiso Noord, Amsterdam en 19/9 in Merleyn, Nijmegen.