Commentaar

Afpakwet is rechtsstatelijk zwak gefundeerd

De Syriëgangers Anis Z., Driss D., Hatim R. en Noureddin B. zijn deze week hun Nederlanderschap dus in beginsel definitief kwijtgeraakt. Dat overkomt meer landgenoten met een dubbele nationaliteit, maar dan meestal omdat ze vergaten hun paspoort te verlengen tijdens langdurig verblijf buiten het Koninkrijk of de EU. Wie dat immers nalaat is zijn Nederlanderschap automatisch kwijt. Dit viertal is zijn paspoort echter actief afgenomen, door demissionair minister Stef Blok (Justitie, VVD) op basis van een nieuwe, nog onbeproefde wet.

Als rechtsgrond volstaat informatie van de AIVD dat ze een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid. De minister moet er dan van overtuigd zijn dat „boven iedere redelijke twijfel verheven” is dat zij het gedachtegoed van, in dit geval, IS onderschrijven. En dat zij feitelijke handelingen plegen „voor of ten behoeve van” die terreurorganisatie. Dat kan dus ook gewoon in Nederland. Dit viertal is daarnaast tot ongewenst vreemdeling verklaard. Ze kunnen op hun resterende Marokkaanse of eventueel Turkse paspoort hun Nederlandse familie dus niet meer bezoeken.

De rechter wordt hier alleen achteraf bij betrokken. Eenvoudig gezegd – ze zijn in beginsel voor altijd ons land uit gegooid. Dat is voor in Nederland opgegroeide en gewortelde burgers hoe dan ook een zware sanctie. Je kunt ook vaststellen dat Nederland vier geradicaliseerde burgers afschuift op hun (tweede) land van herkomst. Deze maatregel kan verder alleen genomen worden tegen burgers die door een speling van het lot twee nationaliteiten hebben. Een IS-aanhanger die aan dezelfde voorwaarden voldoet maar alleen het Nederlandse paspoort heeft, mag dat behouden. Niemand mag van de wet in beginsel statenloos worden gemaakt. Dat maakt deze wet volgens zijn critici discriminerend. Immers: in gelijke gevallen ongelijke gevolgen.

Demissionair vice-premier en PvdA-fractievoorzitter Lodewijk Asscher reageerde via Twitter op wat defacto op verbanning neerkomt met één woord: ‘Doei’. Dat is voor een lid van een demissionair kabinet, behalve grof ook ongepast. De politicus Asscher schurkt ermee aan tegen het populistisch ressentiment, waar de PvdA tot nu toe verre van bleef.

Het viertal kan beroep instellen tegen het intrekkingsbesluit. Maar als zij dat nalaten dan doet de minister dat ambtshalve namens hen, bij de bestuursrechter. Via deze U-bocht is er een eerlijk proces alsnog gegarandeerd. Je zou willen dat er voor het automatisch verliezen van het Nederlanderschap net zo’n juridisch vangnet zou bestaan. Maar dat is er helaas niet.

Er is dus alle reden om naar het vervolg van deze procedure met enige spanning uit te kijken. Hoe zal de Nederlandse bestuursrechter oordelen over deze rechtsstatelijk zwak gefundeerde wet? Is deze eenzijdig op Nederlanders met dubbele nationaliteit gerichte maatregel wel in overeenstemming met het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens? Ook de Europese rechter in Straatsburg heeft hier een taak.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.