Dementie is een beul maar erover schrijven kan helpen

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

De Duitse schrijver Burkhard Spinnen begint zijn boek met een verontschuldiging naar zijn moeder toe, omdat hij een boek schrijft over wat dementie met haar en hem heeft gedaan. Vele boeken, films en folders heeft hij gelezen maar ‘niemand kon me uitleggen hoe ik moest leven met het gevoel voortdurend te falen, een gevoel dat me sinds ik je verzorg beheerst.’ In De laatste façade. Een persoonlijk verhaal over liefde, schuldgevoel en dementie schrijft Spinnen: dementie is een beul. Hij wil zijn moeder helpen de beul te verslaan, dat wil zeggen hem te gedogen door zijn moeders leven te organiseren en te beschermen.

Zoals de Franse schrijfster en psycholoog Céçile Huguenin over haar man scheef in Alzheimer, mon amour, namelijk het meegaan in de wereld van haar man, het zoeken naar verklaringen van de miscommunicatie met artsen, het uiteindelijk moeten zwichten voor opname in een verpleeghuis, zo eerlijk en oprecht vertelt Spinnen hoe ‘de reis van de briefopener naar de lineaal’, zoals de psychiater de dementie verwoordt, van zijn moeder verloopt. De laatste façade is toch ook (de schrijver stelt in zijn voorwoord dat niet te willen doen) een handboek te noemen want het schept erkenning voor de negatieve rol die het kind als ‘advocaat van de ouderdom’ moet spelen. Maar ook herkenning voor het kind dat je er zelf bijna aan onder door kunt gaan. Spinnen gaat bijvoorbeeld gebukt onder het op afstand bewindvoerder zijn van zijn moeder want de telefoon drijft een hoogst ongelukkige wig tussen hen. Dus verhuist de moeder, natuurlijk, naar een bejaardenhuis in de buurt van het kind.

Burkhard Spinnen: De laatste façade. Een persoonlijk verhaal over liefde, schuldgevoel en dementie. Oorspronkelijke titel Die letzte Fassade. Wie meine Mutter dement wurde. Vertaald uit het Duits door Liesbeth van Nes. Querido, 175 blz. € 18,99

De Zweedse Fredrik Backman, auteur van Een man die Ove heet, richt zich in zijn voorwoord van het verhaal En elke ochtend wordt de weg naar huis steeds langer juist tot de lezer om uit te leggen waarom hij het verhaal over zijn demente vader wil vertellen. Door zijn gedachten op papier te zetten, kan hij het verdriet een plek geven. De vader van Backman spreekt met zijn kleinzoon over zijn hersenen als ‘dovende sterren’. Het is bijzonder de dementerende vader zelf te laten vertellen. Hij leeft in zijn eigen wereld en de kleinzoon gaat daarin mee of zoals Backman schrijft: ‘Een jongen en zijn opa zitten op een bankje in de hersenen van opa.’

Fredrik Backman: En elke ochtend wordt de weg naar huis steeds langer. Oorspronkelijke titel Och varje morgon blir vägen hem längre och längre. Vertaald uit het Zweeds door Edith Sybesma. Q, 50 blz. € 5,99

Het gebeurt wel vaker: een boek wordt opnieuw uitgegeven nadat het succesvol is verfilmd. Dit keer is dat American Gods, een heruitgave van de complexe roman uit 2001 van de Engelse schrijver Neil Gaiman dat onlangs met succes als televisieserie is uitgebracht . Gaiman zelf heeft voor deze heruitgave extra materiaal toegevoegd, zodat het boek in 2017 nog dikker is dan het origineel uit 2001. De belevenissen van Shadow en Mr Wednesday (goddank blijven de namen in deze Nederlandse uitgave onvertaald) blijven bizar en de verbeelding wordt voldoende geprikkeld zodat ook diegenen die de serie gemist hebben, veel plezier kunnen beleven aan dit fantasievolle godenepos in de moderne Verenigde Staten.

Neil Gaiman: American Gods (Amerikaanse goden). Vertaald uit het Engels door Hugo Kuipers. Boekerij, 717 blz. € 22,50

De beste stukken over natuur, literatuur, religie en muziek van Maarten ’t Hart zijn samengebracht in de bundel De wereld van Maarten ’t Hart. Het verzamelde werk bevat essays over schrijvers (Karel van het Reve, Italo Svevo) evenals prachtige jeugdherinneringen uit De vrouw bestaat niet over zijn zoektocht naar de verschillen tussen jongens en meisjes. Dat meisjes vriendelijker behandeld worden en minder straf krijgen, is tot daaraantoe maar dat elk meisje koningin kan worden maar een jongen altijd prins zal zijn, blijft steken. De wereld van Maarten ’t Hart bevat vier niet eerder in boekvorm gepubliceerde essays, onder andere over Robert Schumann die in de woorden van ’t Hart niet van een hoge brug in de Rijn is gesprongen, niet door Nederlandse vissers is gered, nooit door Clara met de jonge Brahms in de kliniek is bezocht en dat de componist waanzinnig zou zijn geworden strookt al helemaal niet met de werkelijkheid. ’t Hart blijft zijn principe trouw dat je pas een mening over iets kunt hebben als je alles hebt gelezen wat er over het onderwerp is verschenen.

Maarten ’t Hart: De wereld van Maarten ’t Hart. Arbeiderspers, 384 blz. € 18,99

‘Je faalt niet, je doet wat je kunt’, is de ondertitel van het indrukwekkende debuut van Nathan Vos. In Man o man gaat Vos naar aanleiding van de zelfmoord van zijn broer op zoek naar wat er mis ging in het leven van zijn ‘lieve, verstandige en heel lang best gelukkige’ broer David. Ook sprak hij met elf weduwena die hetzelfde was overkomen. Vos refereert aan wezensvragen als: wat of wie helpt jou als je het zwaar hebt? Welk rollen speel je in jouw leven en passen die rollen wel bij jou? Vrouwen zoeken bij opkomende depressieve gevoelens hulp, mannen doen dat niet schrijft Vos. Eén ding brengt hij in ieder geval goed over: laat de omgeving beter letten op de mannen om ons heen.

Nathan Vos: Man o man. Nijgh & Van Ditmar, 334 blz. € 21,50

Krachtige korte verhalen over het kwaad in de mens is eigen aan de verhalen van schrijfster Marion Pauw. Drie daarvan zijn opgenomen in Dwaze vrouwen in de serie in de serie ‘Literaire juweeltjes’, waarin iedere maand een gemakkelijk leesbare tekst verschijnt in een mooie uitgave voor wie niet veel leest. In het verhaal ‘Marilyn’ gaat een vrouw ‘een drankje doen bij haar filmsterburen’ met een verkrachting tot gevolg. Zij maakt de overstap naar het hiernamaals. Gelukkig mag ze af en toe drie uur terug naar aarde om te doen wat zij altijd heeft willen doen.

Marion Pauw: Dwaze vrouwen. B for Books, 61 blz. € 1,50