‘Niet de compositie, maar de avond is het werk’

Interview

Componist Micha Hamel neemt de vrijheid om te experimenteren. Met het muziektheaterstuk ‘Kus de regen’ wil hij „spirituele kunst terugveroveren op de kitsch”.

Componist Micha Hamel: „Gewenning zit het luisteravontuur in de weg.” Foto Diane van der Marel

In 2012 droeg componist Micha Hamel het beschavingsideaal ten grave. Letterlijk: voor het Holland Festival maakte hij dat jaar Requiem, waarin een heuse doodskist de Amsterdamse kerk De Duif werd uitgeduwd. Hamels nieuwste stuk, het muziektheater Kus de regen, kreeg de in dat licht pregnante ondertitel ‘een wedergeboorte’. Staat het afgeschreven beschavingsideaal op uit zijn graf?

In die metaforische lezing kan Hamel (1970) zich wel vinden, zegt hij aan de telefoon vanuit Maastricht. Daar vindt donderdag in het breed georiënteerde festival Musica Sacra de première van Kus de regen plaats. „Je weet nooit precies waarom je een stuk maakt. Jaren later kom je er dan achter dat een stuk jezelf in die periode spiegelde.”

De inzet voor Kus de regen is nochtans helder: Hamel wil „de spirituele kunst terugveroveren op de kitsch”. Dat komt mogelijk onverwacht, voor wie hem kent van zijn hilarische operette Snow white (2008). Maar naast keet trappen loopt door Hamels oeuvre een tweede rode lijn van meer bezonken werken, zoals het requiem. „Ik hou van die grote oerthema’s”, zegt Hamel. „Kunst mag best serieus zijn. God, of de schoonheid van het universum, of de spirituele dimensie van het bestaan – ik wil het daarover kunnen hebben, zonder meteen in de kitsch of in een ouderwets-gelovige hoek terecht te komen. Moderne kunst zou zulke thema’s, die ingrijpen in de existentiële dimensie, weer moeten omarmen.”

Gedicht

Uitgangspunt van Kus de regen is het lange verhalende gedicht ‘Renascence’ (1912) van de indertijd negentienjarige Edna St. Vincent Millay. Het beschrijft de transformerende bijna-doodervaring van een meisje op een berg, die in haar graf terechtkomt, schoongespoeld wordt door de regen en God en de natuur dankt voor haar bestaan. „Millay kwam uit een arm gezin in de Midwest, de enige boeken thuis waren de Bijbel en een bundel kinderversjes. Die religieuze en volkse kanten komen samen in haar werk. Ze kan met heel eenvoudige woorden heel diepe dingen zeggen.”

In Kus de regen wordt het meisje vertolkt door twee vrouwen: de net afgestudeerde actrice Yela de Koning spreekt de Nederlandse vertaling van het gedicht uit, de gerenommeerde alt Helena Rasker zingt het Engelse origineel. „Die twee stemmen – het meisjesperspectief en de gerijpte ziel – vormen het weefsel van de voorstelling. Aan het slot gaat Yela op in Helena”, zegt Hamel, „ze wordt opnieuw geboren als volwassen vrouw. In de mogelijkheid van transformatie schuilt de schoonheid, de spirituele inhoud. Ik wil het publiek die rite de passage laten meemaken.”

„Mensen beleven een concert steeds meer als een theatervoorstelling”

Hamel morrelt graag aan het voorstellingsformat. Een regulier concert hoeft van hem niet meer. Hamel: „Ik heb besloten om nooit meer met een andere componist op een programma te gaan staan. Niet uit egoïsme, maar omdat ik richting wil geven aan de hele avond – de avond is het werk, niet de compositie. Vijftig jaar geleden zat de ruimte voor nieuwe muziek in de muzikale taal, de grammatica. Nu zie ik die ruimte in het ontmantelen van de ingesleten voorschriften rondom het concert.”

Evenement

Behalve componist, dirigent en bekroond dichter is Hamel sinds 2010 ook lector aan Codarts in Rotterdam, waar hij onderzoek doet naar de klassiekemuziekpraktijk. Vorig jaar verscheen zijn onderzoeksverslag-in-boekvorm Speelruimte voor klassieke muziek. „Mensen beleven een concert steeds meer als een theatervoorstelling. Een concert is een event geworden, terwijl de muziek die wordt uitgevoerd nog steeds een publiek veronderstelt dat komt voor esthetische contemplatie. Hoe kan klassieke muziek in die gebeurteniscultuur weer een urgente kunstvorm worden? De oplossing is niet een blik vj’s opentrekken. Ik wil een setting creëren waarin we muziek weer serieus kunnen nemen.”

Om in alle vrijheid te kunnen experimenteren heeft Hamel de productiekern Michamix opgericht. Per productie zoekt hij geschikte performers, die behalve musiceren ook moeten kunnen zingen en acteren in Hamels totaaltheater. Na een hertaling van Stravinsky’s Histoire du soldat is Kus de regen de tweede voorstelling van Michamix, dit keer met een ensemble van saxofoon, viool, harp en synthesizer. „Wij zijn gewend geraakt aan bepaalde bezettingen, maar die gewenning zit het luisteravontuur in de weg. Ik wil het iedere keer helemaal anders doen.”

Kus de regen door Ensemble Michamix, 14/9 t/m 17/9 Bordenhal Maastricht, tournee 26/9 t/m 19/11. Festival Musica Sacra vindt plaats in de binnenstad van Maastricht. Inl: www.musicasacramaastricht.nl & www.ensemblemichamix.nl