Vanuit Lelystad brengt de mapper de ramp in kaart

Vrijwilligers

Het Rode Kruis schakelde amateurcartografen in. De kaart van Sint-Maarten bleek gedateerd. „Onze kaart is de actueelste ter wereld.”

Het Nederlandse leger maakte vlak na Irma luchtfoto's can Sint-Maarten. Foto Ministerie van Defensie

Koos Krijnders (67) heeft er een slopende, 80-urige werkweek op zitten. „Niet gek toch”, zegt hij grijnzend, „voor een pensionado van mijn leeftijd?” Krijnders overziet een team mappers, amateurcartografen die na een ramp in actie komen om getroffen gebieden in kaart te brengen. Een bataljon computervaardige vrijwilligers dat satellietfoto’s bestudeert, categoriseert en digitaal intekent. „Is dit een huis of een schuur, een weg, een boom, een greppel?”

Vorige week maandag werd duidelijk dat orkaan Irma het eiland Sint-Maarten niet zou sparen. Bij het op poten zetten van de hulpoperatie ontdekte het Rode Kruis dat de kaarten van het eiland behoorlijk gedateerd waren. Daarom schakelde ze de hulp in van het zogeheten ‘Humanitarian OpenStreetMap Team’. „Op dinsdag zijn we begonnen, met 166 vrijwilligers”, zegt Krijnders. „Op woensdagochtend was onze kaart klaar. Dat is nu de actueelste kaart van Sint-Maarten ter wereld.”

Actuele kaarten zijn onontbeerlijk

Krijnders is een gepensioneerd cartograaf, hij werkte onder meer voor de gemeente Lelystad. Nu gebruikt hij zijn kennis en vaardigheden om gebieden te helpen waar de gegevens minder up-to-date zijn dan in, zeg, Lelystad.

Die hulp is hard nodig. Voor een organisatie als het Rode Kruis zijn actuele kaarten onontbeerlijk. Om hulp te kunnen bieden, moet je weten wáár je moet zijn. „De laatste gedetailleerde kaarten van Sint-Maarten waren van jaren geleden”, zegt Krijnders. „Het Nederlandse Kadaster is van plan het eiland volgend jaar opnieuw in kaart te brengen, maar daar wachtte Irma niet op.”

Natuurlijk kun je met een dienst als Google Maps prima je weg van A naar B vinden op Sint-Maarten – het is geen onontgonnen gebied. Maar na een ramp als deze hebben hulporganisaties veel meer details nodig dan dat. Ze moeten precies zien waar mensen wonen, waar de huizen het dichtst op elkaar staan, waar is bijgebouwd. „Zo kunnen we onze hulpactie coördineren”, zegt Stefania Giodini van het datateam ‘510’ van het Rode Kruis. „Daarvoor zijn we afhankelijk van onze vrijwilligers, met Koos Krijnders voorop.”

Dus turen mensen als Krijnders uren en uren naar satellietfoto’s, thuis achter hun computer, en slepen ze met hun muis vormpjes op de kaart: huis, weg, sloot, rivier. Op zijn laptop tovert Krijnders de laatste versie tevoorschijn, een bont mozaïek van vakken en lijnen. „Nog een keertje controleren kan nooit kwaad.”

Drukke rampentijd

De hectische week van Krijnders komt niet alléén door orkaan Irma: het is een drukke rampentijd. Het Rode Kruis riep ook de hulp van de mappers in voor de overstromingen in Bangladesh en Nepal, soms in gebieden waar nauwelijks detailkaarten van bestaan. Dan voelt mapping als ouderwets pionierswerk.

„Ik zal je wat laten zien.” Krijnders pakt de digitale kaart van Bangladesh erbij, de monding van de Ganges, waar ze de afgelopen week mee bezig waren. Hij zoomt en zoomt. We zien straten, steegjes, paden, huizen. „Dit is wat wij hebben gemapt. En als ik dan iets naar boven ga...” Hij schuift zijn kaart een stukje op. Leegte. Alsof dit gebied grenst aan een woestijn. „Er is geen reden om te denken dat daar minder mensen wonen, dat zie je op de satellietfoto’s. Maar niemand die er ooit een goede kaart van heeft gemaakt.”

‘Mapatons’

Voor dat soort achtergestelde gebieden heeft het Rode Kruis altijd behoefte aan mappers, zegt Stefania Giodini. Regelmatig worden daarom zogeheten ‘mapatons’ georganiseerd: massale evenementen waarop aspirant-kaartenmakers zich tegelijk op één gebied storten. Krijnders leert vrijwilligers daar hoe je luchtfoto’s moet „lezen”, een kunst op zich.

Het werk van de mappers stopt nooit, want de seconde dat je iets in kaart hebt gebracht is de situatie alweer anders. De actueelste kaart van Sint-Maarten ter wereld, die waarin Krijnders en de andere vrijwilligers al die uren instopten, is alweer hopeloos verouderd – die is immers gemaakt met foto’s van vóór de storm.

„De afgelopen dagen zijn vanuit helikopters en vliegtuigen foto’s gemaakt van de situatie nu”, zegt Stefania Giodini. „Die zijn we nu aan het inventariseren, dan kunnen de mappers daar morgen mee aan de slag. Koos gaat ons weer helpen.”

Correctie (11 september 2017): de medewerker van het Rode Kruis heet Stefania Giodini, niet Stefania Giordini, zoals hier eerder stond [red.].