NRC Checkt: ‘Protestanten grootste onbekende organisatie’

NRC Checkt

Dit zei CDA-senator en hoogleraar Sophie van Bijsterveld in Reformatorisch Dagblad.

De aanleiding

In een interview over de scheiding van kerk en staat, op 7 september gepubliceerd in het Reformatorisch Dagblad, zegt CDA-senator en hoogleraar ‘religie, recht en samenleving’ Sophie van Bijsterveld: „Het viel mij op dat de Protestantse Kerk in Nederland op haar website heeft staan dat ze de grootste onbekende organisatie van Nederland is. Ze telt meer leden dan alle voetbalverenigingen van Nederland samen. Ik vind het frappant dat een voormalig nationale kerk zichzelf nu de grootste onbekende organisatie noemt. Als je onbekend bent, is het voor de overheid lastiger om zich tot jou te verhouden. Kerken zullen zich moeten inspannen om te zorgen dat ze bekend blijven.”

Een lezer vroeg ons de kwalificatie „grootste onbekende organisatie” te checken.

Waar is het op gebaseerd?

De Protestantse Kerk is in 2004 opgericht, toen de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk zich daarin verenigden. Op de website staat een bericht uit 2013 over het ledental, met de kop: „Protestantse Kerk is ‘grootste onbekende organisatie’ van Nederland”. Marloes Nouwens, voorlichter van de Protestantse Kerk, herinnert zich dat bericht nog goed. „Die kop heb ik gemaakt.” Op de opmerking dat de woordcombinatie „grootste onbekende organisatie’’ niet voorkomt in de tekst, antwoordt ze: „Dat klopt. Ik heb die term een beetje uit frustratie gebruikt. Je hoort vaak zeggen dat het gedaan is met het geloof, dat de kerk verleden tijd is, voorbij. Maar we zijn juist een van de grootste ledenorganisaties van Nederland.”

In het bericht uit 2013 staat overigens dat de Protestantse Kerk in Nederland op dat moment 2,1 miljoen leden heeft. Volgens de laatste cijfers is dat aantal wat gedaald. „Als je strak telt, zitten we nu op 1,85 miljoen leden, als je ruim telt op 1,9 miljoen”, zegt Nouwens. Ruim tellen betekent dat je ook wat Nouwens noemt de gastleden meetelt, de mensen van een ander kerkgenootschap die zich daarnaast ook hebben ingeschreven bij de Protestantse Kerk.

En, klopt het?

Wat rondbellen levert cijfers op van andere grote ledenorganisaties of verenigingen. De ANWB had op 1 januari 4,4 miljoen leden. De openbare bibliotheken zaten in 2010 en 2011 daar nog boven, maar kwamen in 2015 op bijna 3,8 miljoen. Ook de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland heeft als meest recente cijfer dat van 2015, met 3,9 miljoen leden. En de KNVB zat vorig jaar op ruim 1,2 miljoen leden (bijna 1,1 miljoen mannen, 153.000 vrouwen).

Maar hoe meet je wat de grootste onbekende organisatie is? Meestal kijk je bij zo’n vraag naar je eigen speelveld, zegt Bart Roozen, die zich voor marktonderzoeksbureau Multiscope veel bezighoudt met onderzoeken naar naamsbekendheid. Dan zou je dus binnen de groep godsdiensten kunnen kijken, zoals supermarkten soms hun eigen naamsbekendheid afzetten tegen die van concurrenten. Maar in het artikel van de Protestantse Kerk wordt een vergelijking gemaakt met de KNVB. „Dat is eigenlijk appels met peren vergelijken”, zegt Roozen. Je zou natuurlijk een lijst kunnen maken van organisaties en verenigingen met minimaal een half miljoen leden en dan onderzoeken welke het minst bekend is, maar een dergelijk onderzoek is volgens Roozen nooit gedaan.

Conclusie

We checkten de uitspraak dat de Protestantse Kerk in Nederland de ‘grootste onbekende organisatie’ is. De Protestantse Kerk is niet de grootste ledenorganisatie. Voor de stelling dat ze de grootste onbekende organisatie is worden in het bewuste artikel geen argumenten aangedragen. Naar de naamsbekendheid in vergelijking met andere ledenorganisaties is voor zover bekend nooit onderzoek gedaan. We beoordelen de uitspraak daarom als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt