Column

Lubachs antibekeerbeer als mascotte van de Europese islam

Zap

Het item over salafisme was vintage Zondag met Lubach. Eerder op de zondagavond bracht de VPRO ook nog een aflevering van de mooie reisserie Allah in Europa.

Arjen Lubach presenteert de antibekeerbeer tijdens een item over salafisme (VPRO).

Al weken dreigt mijn jongste zoon mij met een harde mep in het gezicht – mocht ik het in mijn hoofd halen om dit stukje aan iets anders te wijden dan aan de herstart van Zondag met Lubach. En hij kan hard slaan. Maar er was ook de tweede aflevering van Allah in Europa, de VPRO-reisserie waarin de Vlaamse journalist Jan Leyers onderzoek doet naar de Europese islam. Met óók als doel: kijken of dat helpt om het wantrouwen tegen de islam te verminderen. Het is een mooie reeks, die in twee afleveringen al meer liberale moslims aan het woord heeft gelaten dan sommige nieuwsprogramma’s in een heel jaar doen.

Wat een Europese islam zou kunnen zijn, wordt onder woorden gebracht door een Hongaarse moslima in een t-shirt van The Doors: „Islam is geen rij met voorschriften, dat zou de Arabische islam van de Europese kunnen leren.” Deze hipstermoslima legt uit hoe haar geloof sinds haar bekering is veranderd: „Eerst was het liefde, nu is het een huwelijk.”

De aflevering van zondag begon in een bedevaartsoord. Leyers deed verslag van de jaarlijkse kleine hadj naar het Bosnische Prusac, waar een Ottomaanse priester eeuwen geleden een rots in tweeën gespleten zou hebben om een bron bloot te leggen. „Een rots aanbidden”, legt Leyers uit, „is iets wat in de meeste islamitische landen als bijgeloof zou gelden.” Niet in Bosnië, waar het geloof van het overgrote deel van de moslims deel uitmaakt van een Europese levensstijl. „Gebruik je camera!” had Leyers al te horen gekregen toen hij op straat in Sarajevo een jonge modeontwerpster vroeg naar de verhouding tussen islam en westerse waarden. En ook, trouwens: „Wijs ons niet af.”

De voormalige grootmoefti van Sarajevo gelooft in een Europese islam: „Martin Luther King zei: I have a dream. Veel moslims in Europa zeggen: I have a complaint.” Hij stelt dat er een Europese grootmoefti moet komen, naar het voorbeeld van de strak hiërarchisch gestructureerde Bosnische islam. De islam is niets voor amateurs of vrijwilligers, vindt hij.

Maar dat is niet het hele verhaal. In de eerste aflevering van Allah in Europa trad een snelle softwareman op die verklaarde hoe de Bosnische moslims „geen echte moslims meer waren”. Volgens hem is er geen sprake van een Europese islam. „Er is alleen islam in Europa.” Dat klinkt minder geruststellend, zeker met de wetenschap (door Leyers niet genoemd) dat er sinds de oorlog in de jaren negentig enorme hoeveelheden geld uit de Golfregio naar Bosnië zijn gevloeid, wat moeilijk los te zien is van een toenemende hang naar een ‘zuivere’ islam.

Hongarije leverde Leyers (en ons) vooral heimwee op naar Bosnië. Volgens een medewerker van een van de schaarse moskeeën in het land moeten jongeren er kiezen „tussen hun geloof en de maatschappij”. En in het gezellige zomerkamp voor moslimjongeren dook ineens een Saoedische sjeik op, wat leidde tot een deprimerend rookgordijngesprek over lijfstraffen.

Het beeld in Allah in Europa is dus gemengd – maar gelukkig was Arjen Lubach er om de avond naar een licht einde te leiden. Hij begon met inleidende grappen over het zomernieuws, de NS en een (te lange) persiflage op de Klaverfilm Jesse. Het klapstuk was een item over… salafisme. Dat was vintage Lubach: informatief, strak opiniërend en geestig – ik zal de grappen niet navertellen. Een en ander culmineerde in de antibekeerbeer. Een pratende knuffel die de allerkleinsten bij het fundamentalisme uit de buurt moet houden. De Europese islam is nog niet af – maar heeft in elk geval al een mascotte.