Krijger in graf uit vikingtijd was vrouw

Middeleeuwse verhalen over vrouwen als actieve vikings zijn altijd als legendes beschouwd. Maar nu blijkt in het graf van een echte vikingkrijger een vrouw te liggen.

Tekening door Evald Hansen uit 1889 van het graf van de vikingstrijder met onder meer wapens en twee paarden. De viking in het graf blijkt nu een vrouw te zijn. Illustratie Am J Phys Anthropol.

De zwaarbewapende vikingkrijger die begraven is in een tiende-eeuws graf in Birka op het Zweedse eiland Björkö, is een vrouw. Dat blijkt uit een genetische analyse in het American Journal of Physical Anthropology (early view 8 september). In het graf zijn onder meer een zwaard, pijlen, een speer, een bijl, een kort zwaard (‘sax’) en twee schilden meegegeven. Vorig jaar was al vastgesteld dat de botten uit dit graf, dat al eind negentiende eeuw werd opgegraven, duidelijke vrouwelijke kenmerken hadden. De vondst van een vrouwelijke vikingkrijger is echter zo uniek dat extra bewijs nodig werd geacht. Dat is er nu.

Tot voor kort werd dit graf als een mannelijk graf beschouwd. De speelstukken in het graf (waarschijnlijk voor het vikingspel Hnefatafl) werden zelfs gezien als het bewijs dat het hier om een hoge officier moest gaan, met kennis van strategie en tactiek.

Vijf jaar geleden werd dit 3,5 cm grote zilveren vikingbeeldje van een gewapende vrouw gevonden in Hårby, Denemarken. Het wordt gedateerd op ca. 800 na. Chr. Het is waarschijnlijk géén Walkure omdat die traditioneel gewapend zijn met een speer. Mogelijk zien we hier dus een echte vrouwelijke vikingstrijder, met schild, zwaard én paardenstaart. Foto Asges Kjaergaard / Odense Bys Museer

Het sterke bewijs dat er in dit graf een vrouwelijke vikingkrijger ligt, is een doorbraak in het onderzoek naar de rol van vrouwen bij vikingen. De vikingtijd is de periode waarin een groot aantal mannen en kennelijk ook vrouwen vanuit Scandinavië in de rest van Europa plundertochten maakten en stukken land veroverde. In Engeland, IJsland en Ierland werden eigen rijken gesticht.

Er zijn wel andere vrouwengraven gevonden uit de vikingtijd met wapens als grafgift, maar vrijwel altijd bijlen of speren. Probleem is dat bijvoorbeeld bijlen ook in een huishoudelijke context nuttig kunnen zijn. Speren zijn martialer, maar ze behoorden ook tot de uitrusting van vrouwen die begrafenisrituelen van vikingen leidden – ook wel Walkuren genoemd in de bronnen, naar de mythische Walkuren (die de gestorven krijgers zouden begeleiden naar het Walhalla). In een paar vrouwengraven zijn ook zwaarden gevonden, maar meestal in dubbelgraven met een man, aan wie dan het zwaard werd toegewezen. In een enkelgraf van een vrouw waarin ook een zwaard lag was de vrouw zo klein dat de archeologen zeiden dat zij het zwaard nooit had kunnen hanteren.

In geschreven middeleeuwse bronnen zoals de IJslandse sages en de twaalfde-eeuwse kroniek Gesta Danorum worden verhalen verteld over vikingvrouwen die de wapens opnemen, maar deze bronnen zijn honderden jaren na de vikingtijd opgeschreven en er is altijd twijfel geweest aan de betrouwbaarheid.