NRC checkt: ‘Hersenen actiever tijdens slaap dan bij tv-kijken’

Dat zei Maarten van Rossem vorige week tijdens het tv-programma De Slimste Mens.

Foto iStock

De aanleiding

Historicus Maarten van Rossem zei tijdens een uitzending van De Slimste Mens dat „uit onderzoek blijkt” dat mensen „tijdens het slapen hun hersens actiever gebruiken dan bij het tv-kijken”. Geert Wilts kan zich haast niet voorstellen dat dit juist is. „Kunnen jullie deze stelling checken?”, mailde hij.

Waar is het op gebaseerd?

Maarten van Rossem zegt „geen idee” te hebben waar hij zijn uitspraak vandaan heeft. Hij sluit niet uit dat het een broodje-aapverhaal is, mailt hij. „Ik vind het leuk om te vertellen, al was het maar om de mensen aan te zetten tot minder tv-kijken. De echte lezers die ik ken, maken op mij een veel intelligenter en belangstellender indruk dan de zware tv-kijkers.” Zijn opmerking is ook gebaseerd op eigen ervaring: „Als ik direct na geconcentreerd lezen in bed ga liggen, kan ik de slaap niet vatten. Als ik een uurtje tv heb gekeken, val ik direct in slaap.”

En klopt het?

Volgens hersenwetenschapper Michel Hofman, van het Nederlands Herseninstituut, moet dit zo’n prikkelende opmerking zijn waar Van Rossem in grossiert. Het lijkt hem niet gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. „De hersenen zijn altijd actief, dag én nacht, ongeacht de situatie waarin iemand verkeert.” Dat kan nauwkeurig gemeten worden door een persoon een PET-scanner in te schuiven, waarbij het metabolisme van de hersenen wordt gemeten. Hofman: „De activiteit van de hersenen kent slechts geringe fluctuaties over de 24 uur.”

Dus of je nu een wetenschappelijk artikel leest, een wiskundig vraagstuk probeert op te lossen, in een bos wandelt of slaapt, voor het energiegebruik in de hersenen maakt dat weinig uit? „Klopt”, zegt Hofman: „Soms zijn wel bepaalde delen van de hersenen wat actiever dan andere delen, afhankelijk van de taak die wordt uitgevoerd. Maar als je naar het hele plaatje kijkt, is het energiegebruik permanent ongeveer op hetzelfde niveau.”

Hij voegt er nog een weetje aan toe: het energieverbruik van de hersenen is ongeveer 15 watt. Zoveel als een klein lichtpeertje. Hofman: „De hersenen zijn geweldig efficiënt. Een supercomputer kan op zo’n wattage niet draaien.”

Conclusie

Er is geen onderzoek bekend waaruit zou blijken dat mensen tijdens het slapen hun hersens actiever gebruiken dan overdag, bij welke activiteit dan ook. Onderzoek wijst uit dat hersenen 24 uur per etmaal ongeveer even actief zijn. Er is maar één situatie waarin hersenen beduidend minder actief zijn – ongeveer 30 procent minder dan normaal – en dat is als iemand in coma verkeert. We beoordelen de stelling van Maarten van Rossem dat mensen tijdens het slapen hun hersens actiever gebruiken dan bij het tv-kijken daarom als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt