Stedelijk leende vervalste Mondriaan

Kunst

Het Stedelijk Museum Amsterdam heeft vorig jaar zonder het te beseffen een vervalst meesterwerk van Piet Mondriaan geleend. Dat het ging om een kopie van het verloren gewaande doek Komposition, 1923, werd pas duidelijk na onderzoek door een buitenstaander. Dat blijkt uit een boek van cultuurhistoricus Léon Hanssen, dat maandag verschijnt.

Directeur Beatrix Ruf van het Stedelijk had de eigenaar van het doek, een Zwitserse kennis van haar, twee jaar geleden bereid gevonden het abstracte schilderij voor een paar jaar aan het Stedelijk uit te lenen. Afgelopen voorjaar zou het worden gepresenteerd op de Amsterdamse bijdrage aan het De Stijl-jaar 2017.

Na bemiddeling door het Stedelijk werd het schilderij februari vorig jaar eerst uitgeleend aan Bozar, een kunstencentrum in Brussel. Mondriaan-biograaf Léon Hanssen was stomverbaasd toen hij het schilderij daar zag. Dit was het uit 1923 daterende modernistische meesterwerk dat in 1937 in München door de nazi’s werd tentoongesteld als toonbeeld van ‘Entartete Kunst’. Een schilderij waarvan altijd is verondersteld dat het in de oorlog verloren was gegaan.

Het Stedelijk verzocht Hanssen, hoogleraar in Tilburg, de ontdekking voorlopig niet naar buiten te brengen en onderzoek te doen naar de eigendomsgeschiedenis van het schilderij. Toen de Zwitserse eigenaar hem onware verhalen vertelde, ging Hanssen twijfelen aan de authenticiteit ervan.

Zijn bezwaren werden aanvankelijk weggewuifd door het Stedelijk, aldus de cultuurhistoricus. Volgens toenmalig conservator Rutten was het werk „nog betrouwbaarder dan de koers van de Zwitserse frank”, een uitspraak, zegt Rutten, die hij zich nu niet meer kan herinneren.

Directeur Ruf wijst erop dat de Mondriaan eerder al was uitgeleend aan het Zentrum Paul Klee, een gerenommeerd museum in Bern. Ook vond zij de authenticiteit van de rest van de collectie van de Zwitserse verzamelaar „een belangrijke indicator” voor de authenticiteit.

Uit het boek van Hanssen blijkt dat het Stedelijk pas kritisch naar het schilderij keek na zijn bevindingen. Doorslaggevend was onderzoek door de restaurateur van het museum. Toen zij onbekende, door Hanssen aangeleverde zwart-witfoto’s van het originele schilderij vergeleek met het herontdekte schilderij, kwamen grote verschillen aan het licht. De signatuur stond op de verkeerde plek en de zwarte lijnen verschilden in dikte.

Valse Mondriaan pagina C4-5