‘Test op baarmoederhalskanker kan preciezer met één virusgen’

HPV-virus

Het HPV-virus veroorzaakt pas kanker als één gen een bepaalde genvolgorde heeft.

Istock

Het humaan papillomavirus type 16 (HPV16) is een beruchte verwekker van baarmoederhalskanker. Maar HPV16 lijkt alleen kanker te veroorzaken als één van de acht genen van het virus (het E7-gen) een heel specifieke DNA-volgorde heeft. Mutaties in die kankerverwekkende DNA-volgorde van E7 maken HPV16 vrijwel onschuldig. Dat schrijven onderzoekers van het Amerikaanse National Cancer Institute in Rockville, Maryland in een artikel dat donderdag in het tijdschrift Cell verscheen.

Die vondst, als hij wordt bevestigd in ander onderzoek, kan over een aantal jaren de screening op baarmoederhalskanker ingrijpend veranderen. Dat vinden twee Amerikaanse HPV-deskundigen, niet bij het onderzoek betrokken, in een tegelijkertijd gepubliceerd commentaar in Cell.

Bij screening op baarmoederhalskanker worden met een uitstrijkje cellen uit de baarmoederhals weggehaald. Ook in Nederland wordt het uitstrijkje eerst op de aanwezigheid van kankerverwekkende HPV-typen getest voordat er naar kankercellen, of hun voorstadium wordt gezocht.

Dat screenen op hoge-risico-HPV’s gebeurt wereldwijd steeds vaker, schrijven de commentatoren, maar verreweg de meeste patiënten die zo’n hoog-risico-HPV-infectie hebben raken het virus weer kwijt en krijgen er geen kanker van.

Er is behoefte aan een test die de echt gevaarlijke virussen kan onderscheiden van de onschadelijke. „Het is mogelijk dat de DNA-volgorde van E7 zo’n voorspellende biomarker kan zijn”, schrijven de commentatoren.

Baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een aantal typen HPV, overgedragen bij seks. Nederlandse meisjes kunnen zich door vaccinatie laten beschermen tegen infecties met HPV16 en HPV18. Die twee typen veroorzaken samen ongeveer 70 procent van de baarmoederhalskanker in Nederland en type 16 is daarvan weer de belangrijkste. Baarmoederhalskanker is wereldwijd de op drie na meestvoorkomende kanker bij vrouwen. Jaarlijks krijgen 500.000 vrouwen die kanker en ruim 250.000 vrouwen overlijden er aan.

De onderzoekers in Rockville bepaalden de DNA-volgorde van meer dan 5.000 HPV16-genomen, afkomstig van vrouwen met kanker en van besmette vrouwen zonder kanker. Daarmee is het aantal bekende genomen van HPV16 in één keer ruim tienmaal zo groot geworden.

En er blijkt enorme variatie in de DNA-volgorde van HPV16’s te bestaan. Iedere besmette vrouw draagt eigenlijk haar eigen type HPV16 met zich mee. De variatie zit in alle acht genen van het korte HPV-genoom. Behalve in het gen E7 in kankercellen. Daar heeft E7 vrijwel dezelfde DNA-volgorde. Die volgorde is dus noodzakelijk om een langdurige infectie te veroorzaken én om een cel om te zetten tot kankercel.

Eén kankerverwekkende ‘functie’ van E7 was bekend, maar onderzoek in mensencellen liet juist zien dat E7 daarbij veel DNA-variatie mocht hebben. De afgelopen paar jaar is echter gevonden dat E7 cellen op meer plekken ontregelt. Die combinatie is waarschijnlijk nodig om kanker te laten ontstaan. En dat kan dan waarschijnlijk alleen bij één specifieke DNA-volgorde van E7.