Cultuur

Interview

Interview

Studio NRC

Stukje metaal in slagader en zie: de bloeddruk daalt

Geneeskunde

Patiënten met een veel te hoge bloeddruk moeten vaak een bord vol pillen eten om de kans op hartproblemen te verkleinen. Een metalen stent in de halsslagader lijkt nu een veelbelovend alternatief om de bloeddruk te verlagen.

‘Wat gebeurt er met de temperatuur in huis als je een kaars bij de thermostaat houdt?”, vraagt internist-vasculair geneeskundige Wilko Spiering van het UMC Utrecht met een olijk gezicht. „Precies! Dan daalt de temperatuur in huis.” Het is zijn manier om zo simpel mogelijk uit te leggen hoe een nieuwe technologie werkt om een te hoge bloeddruk bij te stellen. Daarbij wordt een speciale metalen stent in de halsslagader geplaatst, op het punt waar veel drukreceptoren van het zenuwstelsel zitten. De stent oefent continu een lichte druk uit op de vaatwand, wat de bloeddruk scherp doet dalen.

Op 1 september publiceerden Spiering en zijn collega’s de resultaten van een eerste experiment met patiënten in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Lancet. Aan de studie deden dertig patiënten mee met een sterk verhoogde bloeddruk, bij wie bloeddrukverlagers niet voldoende soelaas bieden. Zes maanden na de ingreep is de bloeddruk van alle deelnemers fors gedaald, gemiddeld met 24 punten. „Zo’n groot effect is wel spectaculair”, zegt Spiering. „Het gaat hier om mensen met zogeheten therapieresistente hypertensie. Dat wil zeggen dat zij minimaal drie verschillende bloeddrukverlagers waaronder een plaspil slikken, maar dat het ondanks deze forse medicatie niet lukt om de bloeddruk naar beneden te krijgen. En nu, met de stent, lukt dat wel.”

Te veel zout

In Nederland heeft een kwart van de volwassenen een te hoge bloeddruk, en boven de 65 jaar stijgt het zelfs naar een op twee mensen. Drie miljoen Nederlanders. Een te hoge bloeddruk geeft een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en ook extra risico op voortijdig overlijden. Wereldwijd is het de belangrijkste doodsoorzaak. Er sterven jaarlijks 9,4 miljoen mensen aan, dat is 26.000 per dag.

Ongeveer tien procent van de patiënten met een te hoge bloeddruk valt in de categorie die niet goed met medicijnen te behandelen is, in Nederland zijn dat er zo’n 300.000.

Spiering: „Er zijn collega’s die zeggen: therapieresistentie bij hoge bloeddruk bestaat niet. Het komt doordat mensen zich slecht aan het medicatievoorschrift houden, of doordat de voorgeschreven middelen niet goed worden gebruikt. Voor een deel is dat – denk ik – ook zo, maar ik begrijp dat ook. Patiënten moeten dagelijks ook zo veel pillen slikken. Zeker als de dosering zo hoog is hebben ze last van bijwerkingen, waardoor ze niet zo trouw innemen.”

Leefstijl speelt ook een belangrijke rol, maar is vaak lastig te veranderen, zegt Spiering: „Zoutgebruik is bij hypertensie een van de eerste punten van aandacht. Zo’n 80 tot 90 procent van de mensen die hier binnenkomen eet te veel zout. Daarnaast zijn roken en overgewicht hardnekkige problemen. Daar praten wij met patiënten over maar het blijkt moeilijk om een nieuwe gezonde leefstijl te bestendigen.”

Vroege test in mensen

De bloeddruk gaat eindelijk omlaag door de stent en veel deelnemers aan de studie hoopten dat ze dan ook van de medicatie af zouden zijn, maar dat kan meestal niet. „Het is een additieve behandeling”, benadrukt Spiering, „Maar de dosering van bloeddrukverlagers kon wel omlaag, gemiddeld met 18 procent.”

Het artikel in The Lancet beschrijft het resultaat voor patiënten een half jaar na de ingreep, maar inmiddels is het voor de eerste patiënten al twee jaar geleden dat zij de stent kregen. „Daarvan weten we dat het effect op de bloeddruk blijvend is. Eenderde bereikt een normale bloeddruk na twee jaar.”

Dat betekent echter ook dat niet iedereen die een stent kreeg beneden de grens van 140 millimeter kwik bovendruk komt, die geldt als een gezonde bloeddruk. Heeft de ingreep dan wel zin gehad? „Ja, wel degelijk”, zegt Spiering. „Hoewel je volgens de definitie niet ziek bent als je een te hoge bloeddruk hebt – het is alleen een risicofactor voor toekomstige ziekte – merk ik wel dat mijn patiënten fitter worden als we er in slagen die bloeddruk richting normale waarden te krijgen.”

Als de stent de bloeddruk met 20 punten verlaagt, daalt het risico op een beroerte met 47 procent

„En rekenmodellen voorspellen dat bij iedere tien punten bloeddrukdaling het risico op kransslagaderziekten van het hart met 17 procent daalt en het risico op beroertes zelfs met 27 procent. Als wij met de stent de bloeddruk met 20 punten omlaag kunnen brengen daalt het risico op een beroerte met 47 procent.”

Hoewel uit deze eerste resultaten geconcludeerd kan worden dat deze ingreep werkt, was de studie vooral opgezet om de veiligheid te beoordelen. Voorafgaand was er slechts één dierproef met de stent gedaan, bij honden. Maar die bleken niet geschikt om het effect op langere termijn te bestuderen. Bij gebrek aan goede diermodellen gaf de Amerikaanse FDA toestemming om de stent al in een heel vroege fase in mensen te testen. Het bedrijf dat de stent produceert, Vascular Dynamics, is gevestigd in Californië in de Verenigde Staten. Van daaruit heeft het bedrijf een wereldwijd onderzoek opgezet. Het UMC Utrecht kreeg de leiding, omdat daar de meeste patiënten aan de studie hebben deelgenomen.

Eenmaal enorme daling bloeddruk

Dat was een risico, maar gelukkig bleek de ingreep redelijk veilig, vertelt Spiering. „Vier patiënten kregen ernstige bijwerkingen, dat wil zeggen dat ze in het ziekenhuis moesten worden opgenomen. Een patiënt had zo’n enorme bloeddrukdaling dat zij aan het infuus moest. Twee mensen in één ziekenhuis kregen direct na de ingreep een tia, een kortstondige uitval van hersenfuncties. Waarschijnlijk lag dat aan de gebruikte contrasttechniek in dat ziekenhuis. Een vierde patiënt kreeg een bloeding in de lies op de plaats waar het katheter naar binnen was gegaan. Alle vier zijn ze hersteld, zonder blijvende gevolgen.”

In Utrecht doet nu de eerste patiënt alweer mee aan een nieuwe wereldwijde vervolgstudie. Daarin zal de ingreep zorgvuldig dubbelblind vergeleken worden met een placebo-behandeling. Pas daarna is duidelijk of de stent inderdaad geschikt is voor de reguliere behandeling van hoge bloeddrukpatiënten. De proeven zijn nu gedaan met ‘ideale patiënten’, mensen waarvan de bloeddruk extreem en ongezond hoog is, maar die verder geen ziekte of aderverkalking hebben. Het zal moeten blijken of de stent voor iedere hypertensiepatiënt een optie is.