Column

Nieuwe blauwhelm is een vrouw, als het aan de VN ligt

Nederland beslist dezer dagen over een verlenging van de VN-missie in Mali. Ondanks schandalen hebben blauwhelmen niet afgedaan, schrijft Michel Kerres.

Onder de 96.000 uitgezonden blauwhelmen bevinden zich 4.000 vrouwen. Foto Evan Schneider/VN

President Poetin is altijd goed voor een kleine verrassing. Terwijl iedereen bezorgd naar Noord-Korea keek, richtte hij de aandacht weer even op het conflict in Oekraïne, dat nu al drie jaar duurt en tienduizend levens heeft geëist. Rusland wil er graag een VN-vredesmacht stationeren.

Duitsland, dat nauw betrokken is bij het slepende vredesproces in Oekraïne, reageerde aangenaam verrast. De regering in Kiev beantwoordde het Russische plan met een eigen voorstel voor de stationering van VN-soldaten.

Of er straks daadwerkelijk witte VN-auto’s door de Donbas rijden is daarmee nog niet gezegd – met Poetin weet je het nooit. Maar het Russische voorstel onderstreept wel dat het concept van VN-blauwhelmen nog niet heeft afgedaan.

De afgelopen jaren zaten de blauwhelmen in het verdomhoekje. Ze hadden de reputatie inefficiënt en kostbaar te zijn. Wat ooit begon als een goed idee, was uitgedijd tot een onbeheersbaar systeem dat zichzelf in stand hield, heette het. Veel vrede brachten die vredesmissies ook al niet. En het was nog gevaarlijk ook.

Toen ook nog naar buiten kwam dat blauwhelmen in Afrika vrouwen hadden verkracht die ze eigenlijk moesten beschermen, daalde de reputatie van de VN-missies tot een dieptepunt. De veel te trage reactie op het schandalige gedrag maakte het nog erger. In Haïti droegen blauwhelmen uit Nepal bij aan de uitbraak van cholera en misbruikten soldaten uit Sri Lanka kinderen.

Of er straks daadwerkelijk witte VN-auto’s door de Donbas rijden is daarmee nog niet gezegd – met Poetin weet je het nooit

Reorganisatie van de vredesmissies was dan ook één van de vele hoofdpijndossiers op het bureau van de nieuwe secretaris-generaal António Guterres. In zijn la lagen al VN-rapporten die uitstippelden hoe het beter kon, maar prompt meldde zich de regering-Trump met de eis dat het ook veel goedkoper moest. In 2016-2017 was er voor vredesmissies bijna 7,9 miljard dollar gereserveerd. Daar kon makkelijk een miljard af. (Het werd 600 miljoen.)

Kort na zijn aantreden benoemde Guterres de Fransman Jean-Pierre Lacroix tot onder-secretaris voor vredesmissies. Lacroix was even in Den Haag om de toezegging op te halen dat Nederland ook in 2018 met troepen de VN-vredesmissie in Mali blijft ondersteunen.

In Nieuwspoort sprak Lacroix met nuchter enthousiasme over het belang van vredesoperaties. Hij ging de problemen niet uit de weg en waakte ervoor te veel te beloven. Vredesmissies zijn niet meer dan een hulpmiddel, zei hij, conflicten kunnen alleen politiek opgelost worden. Alle missies moeten geëvalueerd en aangepast worden. Krappe budgetten sporen aan tot efficiency, maar lidstaten moeten beseffen dat met kleine budgetten slechts beperkte mandaten uitgevoerd kunnen worden. Bij seksueel misbruik moeten daders snel worden gestraft en slachtoffers worden geholpen.

Lacroix wil ook snel meer vrouwen met blauwe helmen zien. Dat zorgt voor een andere sfeer, zegt hij, vrouwen kunnen een geruststellende uitstraling hebben op de plaatselijke bevolking. Gezien de samenstelling van de huidige vijftien missies is er inderdaad ruimte voor verbetering: onder de 96.000 blauwhelmen bevinden zich slechts 4.000 vrouwen.

Als de Fransman zijn werk zo goed doet als hij erover kan praten, gaan de VN-vredesmissies een fraaie toekomst tegemoet. Het nut van goede interventies is onbetwist. Nee, de 71 missies die de VN sinds 1948 hebben uitgezonden, hebben geen vrede op aarde gebracht. Vredesmissies zijn geen toverdrank. Maar dankzij VN-missies daalt de kans dat conflicten oplaaien met 70 procent, blijkt uit onderzoek. En in landen mét blauwhelmen vallen minder doden. Guterres en Lacroix mogen niet falen met hun sanering.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven afwisselend over de kantelende wereldorde.