Mogelijk extra Nederlandse zetels en pan-Europese kieslijsten na Brexit

Van de zetels die na de Brexit vrijkomen in het Europees Parlement gaan er mogelijk twee naar Nederland. Een ander deel wordt wellicht opgevuld door pan-Europese kandidaten.

Europarlementariërs in de plenaire vergaderzaal van het Europees Parlement in het Franse Straatsburg. Foto Lex van Lieshout/ANP

Nederland kan er door Brexit twee zetels bij krijgen in het Europees Parlement, bovenop de huidige 26. Dat staat in een conceptrapport waarover maandag in Straatsburg wordt vergaderd en dinsdag wordt gestemd.

Door het Britse vertrek uit de EU komen in 2019 73 zetels vrij. De commissie die zich in het Europarlement bezighoudt met constitutionele zaken stelt voor om er 51 opzij te zetten, bijvoorbeeld voor toekomstige EU-uitbreidingen, en de resterende 22 te verdelen onder de huidige lidstaten.

De 51 zetels zouden tijdelijk niet worden opgevuld. De reserve zou ook kunnen worden ingezet om een pan-Europese kieslijst op te stellen, zodat er gestemd kan worden op iemand uit een ander land. De Franse president Macron is daar sterk vóór, omdat dit de democratische legitimiteit van de EU zou versterken. Ook Italië ondersteunt het idee.

Voor de eerste keer in onze Europese geschiedenis tillen we de democratie op naar een continentaal niveau.

Guy Verhofstadt

„Transnationale lijsten betekenen een game changer in de Europese politiek”, zegt Guy Verhofstadt, de leider van de Europese liberalen en oud-premier van België. „De impact is moeilijk te overschatten. Voor de eerste keer in onze Europese geschiedenis tillen we de democratie op naar een continentaal niveau.”

Niet iedereen gaat er qua zetels op vooruit door Brexit. Duitsland zit met 96 zetels al aan het wettelijke maximum dat een land mag hebben. België (21 zetels) krijgt geen extra zetels. Frankrijk, Spanje, Italië wel, evenals een trits kleinere landen waaronder Zweden en Denemarken.

De verdeling van zetels is bij elke uitbreiding, de laatste keer in 2013 met die van Kroatië, inzet van politieke onderhandelingen. Daarbij zijn sommige landen, waaronder Nederland, er bekaaider afgekomen dan anderen. De constitutionele commissie wil Brexit nu aangrijpen om die te compenseren.

De christen-democraat Antonio Tajani werd begin dit jaar de nieuwe voorzitter van het Europees Parlement. Daarvoor waren maar liefst vier stemrondes nodig. Toch een zege, maar eigenlijk een motie van wantrouwen.

Op basis van bevolkingsaantallen

Op termijn moet de (her-)verdeling wat de commissie betreft ‘automatisch’ tot stand komen, met een duidelijke verdeelsleutel op basis van bevolkingsaantallen, zo valt te lezen in het concept-rapport. Zo’n mechanisme zou bij de volgende verkiezingen in 2024 al klaar moeten zijn.

Hoewel de uitkomst van de Brexit-onderhandelingen nog uiterst onzeker is, moet er volgens de opstellers van het rapport nu al gesproken worden over een stoelendans. In 2019 zijn er ook Europese verkiezingen en landen en partijen moeten zich tijdig kunnen aanpassen aan de nieuwe zetel-verhoudingen.

Over het optuigen van een transnationale kieslijst werd achter de schermen in het Europarlement afgelopen week nog flink onderhandeld. De Europese Liberalen, Groenen en Sociaal-Democraten willen dat de optie nadrukkelijk wordt opgenomen in het rapport. Maar de grootste Europese familie, die van de christendemocraten, is intern verdeeld.

Ingewijden denken dat een meerderheid dinsdag niettemin haalbaar is. Een pan-Europese kieslijst is een oude droom van het Europese Parlement, het stemde er al eerder voor, maar er was nooit veel animo voor wat sommige tegenstanders zien als het begin van een Europese ‘superstaat’. EU-lidstaten gingen er uiteindelijk altijd voor liggen.

Door de uitgesproken steun van Macron liggen de kaarten nu anders. Tijdens een toespraak donderdag in Athene benadrukte hij dat „echte soevereiniteit” alleen bereikt kan worden „via Europa, door onze krachten te bundelen”. Hij pleitte ook voor het overal houden van „democratische conventies” om burgers bij de toekomst van de EU te betrekken.

Het versterken van de Europese democratie zal volgens ingewijden ook prominent worden genoemd in de jaarlijkse ‘state of the union’ van voorzitter Juncker van de Europese Commissie. Hij houdt zijn toespraak woensdag in Straatsburg.

Bekijk hieronder Macrons speech voor Europa: