Kanker behandelen met een lamp? Ja, dat mag

Alternatieve genezers

Zelfs als ze zijn berispt voor wanpraktijken, blijven alternatieve genezers vaak patiënten behandelen. Zoals Wim Huppes, die een lichttherapie ontwikkelde tegen kanker. Hoe gaat hij te werk en waarom grijpt de Inspectie voor de Gezondheidszorg niet in?

Alamy/imageselect

In zijn tweekamerappartement in Rotterdam legt Wim Huppes een stuk gember op een houten snijplank en maakt er dunne schijfjes van, voor in de thee. „Dus nu heb ik een oplossing voor kanker gevonden”, zegt hij na een lange uiteenzetting. Het afgelopen jaar heeft hij zo’n twintig mensen behandeld tegen kanker met een zelf ontwikkelde lichttherapie. „Ik ben knetter. Ik kan alles, denk ik soms.”

Wim Huppes (62), opgeleid tot internist, is tien jaar geleden gediagnosticeerd met prostaatkanker, vertelt hij. Hij zegt dat zijn artsen hem drie maanden gaven, maar dat hij zichzelf door zijn eigen behandelingen in leven heeft gehouden. In de loop van de tijd is hij overtuigd geraakt van de genezende werking van verschillende middelen, die hij soms dan later weer verwierp. Zijn zelfbedachte werkwijzen test hij sinds 2008 op zichzelf en anderen uit. Zo spoot hij enige tijd patiënten in met de chemische stof reversine.

Zijn zelfbedachte werkwijzen test hij sinds 2008 op zichzelf en anderen uit

Huppes, een vriendelijke man met een brilletje, mag zich geen arts meer noemen. Het Medisch Tuchtcollege legde hem eind vorig jaar de zwaarst mogelijke maatregel op: zijn naam werd doorgehaald in het artsenregister.

Vier oncologen hadden melding gemaakt van patiënten die tijdens zijn behandeling abcessen hadden opgelopen door verkeerd aangelegde infusen. In de melding beschrijft een van de oncologen dat zijn patiënt, een man met darmkanker voor wie weinig hoop op genezing was, „de laatste strohalm had aangegrepen” en naar Huppes was gegaan. „Die had de patiënt, terwijl die nog bij mij actief in therapie was, behandeld met subcutane injecties op zijn buik, patiënt en echtgenoot wisten niet wat voor middel het was geweest.” De oncoloog constateerde dat de man een ernstige reactie op het middel had gehad.

Volgens de uitspraak van het tuchtcollege richtte Huppes zich op een „zeer kwetsbare doelgroep” en ontbreekt „ieder objectief inzicht in de effectiviteit van de door hem bepleite experimentele behandelingen”.

Toch biedt Huppes nog steeds behandelingen aan. Hoe kan dat?

Het simpele antwoord is: omdat het mag.

Vitaminepillen

Alternatieve geneeswijzen zijn een niet te verwaarlozen onderdeel van de Nederlandse gezondheidszorg. Volgens de jongste peiling van het Centraal Bureau voor de Statistiek uit 2014, laat één miljoen Nederlanders zich alternatief behandelen. Het Meertens Instituut enquêteerde vorig jaar 1.400 mensen van wie ongeveer de helft zei op dat moment een alternatieve behandeling te ondergaan. Het overgrote deel van die mensen, 83 procent, is volgens het Meertens Instituut hoogopgeleid.

Toch is er weinig zicht op bij wie deze patiënten terecht komen en wat ze precies ondergaan. Het aanbod varieert sterk: van vitaminepillen of kruiden tot behandelingen in een kliniek. Niemand aan wie NRC het vroeg – waaronder het ministerie van Volksgezondheid, het Kanker Instituut Nederland, de Vereniging tegen de Kwakzalverij – kon een volledig overzicht geven van actieve alternatieve behandelaars of beschikbare therapieën. Ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft het aanbod van alternatieve behandelaars niet in kaart gebracht, ook omdat het terrein nauwelijks is af te bakenen. Judith Janssen van de inspectie: „Iedereen die zegt dat hij andere dan reguliere zorg verleent is een alternatieve behandelaar – wat die zorg ook inhoudt.”

Terwijl de reguliere gezondheidszorg bol staat van de voorschriften en regels – met aangekondigde en onaangekondigde inspecties – werkt de overheid in de alternatieve zorg uitsluitend ‘reactief’. Als er klachten binnenkomen bij de inspectie, komt het toezicht op gang. De inspectie doet het onder meer op deze manier omdat er geen „wettelijke of wetenschappelijke uitspraken zijn over de werkzaamheid van alternatieve therapieën”. Dat valt dus niet te controleren.

En dan zijn er ook nog behandelaars die de grens overgaan en uit het zicht van de inspectie verdwijnen. Uit een inventarisatie van NRC blijkt dat honderden Nederlanders per jaar, voornamelijk kankerpatiënten die geen uitzicht meer hebben op genezing, zich in Duitsland laten behandelen. Bijvoorbeeld door een infuus met vitaminen aan te laten leggen of door de zogeheten ‘dendritische celtherapie’, waarbij cellen uit het bloed van de patiënt worden geïnjecteerd. De prijzen voor deze behandelingen variëren van enkele honderden tot tienduizenden euro’s.

Eens in de zoveel tijd komt er een alternatieve behandelaar in opspraak. Ongeveer een jaar geleden bleek bijvoorbeeld dat na behandelingen door de Duitser Klaus Ross in een kliniek in het Duitse Bracht twee Nederlandse patiënten waren overleden. Het onderzoek loopt nog; Ross behandelde weer, maar kreeg in september opnieuw een beroepsverbod opgelegd, meldde de Duitse omroep WDR. En onlangs onthulde het tv-programma Undercover in Nederland dat één van de behandelaars die presentatrice Sylvia Millecam weg hielden bij de reguliere artsen – waarna zij in 2001 overleed aan borstkanker – nog steeds patiënten heeft. De behandelaar werd in 2007 zijn artsentitel ontnomen én hij kreeg zes maanden voorwaardelijke gevangenisstraf.

Zoals een vuurtoren

De lichttherapie van Wim Huppes staat uitvoerig beschreven op zijn website.

U krijgt een lamp die duizend keer per seconde aan en uit knippert, zoals een vuurtoren

U leert om de lamp op uw kanker te richten

De lichtdeeltjes activeren de haren van de immuuncellen in de kanker

Binnen enkele dagen heeft u uw immuunsysteem een nieuwe truc geleerd: om uw kanker aan te vallen.

Uw nieuwgevonden immuniteit zal de kanker – waar die ook is – langzaam laten verdwijnen

„Hij hield een infraroodlamp boven mijn buik”, schrijft een inmiddels overleden patiënt van Huppes in een mail die NRC heeft ingezien. „Dat duurde dan zolang je het kon verdragen. Een paar dagen achter elkaar. Een minuut of tien per keer.”

Een video van Huppes:

De volgens de Nederlandse oncologen onbewezen behandeling kost zesduizend euro, staat op de website van Huppes, al zegt hij desgevraagd dat de kosten per patiënt kunnen verschillen. Het is een therapie die nogal wat van de patiënt vraagt, zegt hij. „Je moet dagen achter elkaar met de gordijnen dicht in het donker zitten.” Daarom zijn volgens hem ook veel patiënten met de behandeling gestopt. Huppes beweert dat hij mensen van kanker heeft genezen, maar brengt NRC desgevraagd niet met deze patiënten in contact.

De lichttherapie lijkt fysiek geen kwaad te kunnen, zegt directeur Haiko Bloemendal van de Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie. Maar zeker weten doet hij het niet. „Buiten dat: dit is hocus pocus. Ik heb in onze database gekeken en er staat niets in de literatuur dat ook maar in de buurt van dit soort behandeling van solide tumoren komt.” Lichttherapie wordt in de oncologie wel gebruikt om huidkanker te bestrijden.

Naalden

Tot omstreeks 1998 was het uitoefenen van geneeskunst door andere dan universitair opgeleide artsen verboden in Nederland. Omdat dit verbod moeilijk te handhaven was en mensen op grote schaal gebruik maakten van alternatieve behandelaars, is besloten de uitoefening van de geneeskunst vrij te geven. Met de invoering van de wet mag iedereen geneeskundige handelingen uitvoeren, behalve een aantal gevaarlijke handelingen die voorbehouden zijn aan artsen, zoals infusen aanleggen, injecties geven en snijden. „De wetgeving is in Nederland gelukkig zo dat mensen zonder artsentitel niet met naalden mogen werken”, zegt Bloemendal. „Maar wij kunnen niet verbieden dat mensen roepen dat iets werkt.”

In januari 2016 is een nieuwe wet ingevoerd die meer mogelijkheden biedt voor handhaving. Ontevreden klanten kunnen terecht bij een klachtenfunctionaris en alternatieve behandelaars zijn verplicht medische missers zelf te melden. Als zij dit niet doen, kunnen er boetes of andere sancties worden opgelegd. Volgens de inspectie zijn er tot nu toe geen meldingen gedaan door alternatieve behandelaars. Wel zijn sinds begin 2016 ongeveer honderd meldingen gedaan door patiënten, nabestaanden of reguliere zorgverleners.

Dat de inspectie het ook onder de nieuwe wetgeving niet voor elkaar krijgt om alle behandelaars die volgens henzelf schade aanrichten, te stoppen, blijkt onder meer uit de carrière van Wim Huppes.

De Ruige Rus

In 2013 opende Huppes kliniek De Ruige Rus in Hilversum – de naam is een verwijzing naar het land waar volgens Huppes de basis van zijn toenmalige behandeling was gelegd. In het Hilversumse pand werd in een behandelkamer, achter een gordijn, één keer per week een middel bereid dat patiënten via een infuus of een injectie kregen toegediend. „Maar een bereidingsvoorschrift, met de exacte samenstelling en bereidingswijze van het mengsel, ontbrak”, merkt de inspectie op in een onderzoeksrapport. De grondstoffen van het middel, onder meer reversine en hesperadine, bewaarde Huppes thuis.

Sinds hij geschrapt is uit het register werkt hij naar eigen zeggen niet meer met naalden. „Eigenlijk”, zegt Wim Huppes, „ben ik blij dat ik niet meer in het register sta”. „Nu ik niets te verliezen heb, kan de inspectie me niets meer maken.”

Dat is niet helemaal waar. Als Huppes zich nog arts noemt, kan hem een boete worden opgelegd van maximaal 6.700 euro. De inspectie kan ingrijpen – ook door een „corrigerend gesprek” te voeren, of verbeteringen af te dwingen – als er sprake is van „schade of een aanmerkelijke kans op schade voor de gezondheid van de cliënt of patiënt” of wanneer „patiënten worden afgehouden van reguliere zorg”. Maar zonder bewijs daarvoor, kan de inspectie niemand verbieden om te behandelen.

Houdt Huppes mensen weg bij de reguliere zorg? Desgevraagd zegt hij dat patiënten nooit moeten stoppen met de reguliere behandeling. Aan de andere kant is hij zo stellig over zijn resultaten, dat reguliere behandeling weinig lijkt te kunnen toevoegen. „Ik kan kanker genezen”, zegt hij meerdere keren. Op zijn website Tippingpoint4cancer schrijft hij dat mensen zichzelf met zijn behandeling beter kunnen maken. „Other therapies unnecessary”, staat in een infographic. In een uitleg over de behandeling schrijft hij dat die mogelijk langer duurt bij mensen die chemotherapie hebben gedaan.

„Other therapies unnecessary”, staat in een infographic

De inspectie is een onderzoek naar Huppes begonnen. „Wij hebben nieuwe meldingen gekregen over deze meneer”, zegt Judith Janssen. „Wij hebben ernstige zorgen over de patiëntveiligheid.”

Het laatste jaar heeft Huppes mensen behandeld in een boerderij, op een woonboot en in een villa – plekken die zijn patiënten beschikbaar stelden. Hij zegt dat de inspectie eens binnenviel toen hij net patiënten had behandeld op de boerderij. „Maar mijn auto stond achter op een maisveld, zo ben ik weggekomen.” De inspectie wil niet zeggen of ze inderdaad is binnengevallen en zo ja waarom.

Huppes probeert zich nu te profileren als leverancier van een behandeling in plaats van als uitvoerder ervan. Zijn droom is, vertelt hij, om een soort behandelpakketten aan te bieden aan patiënten zodat die zichzelf thuis kunnen verzorgen. „Ik ben geëvolueerd doordat de inspectie zo restrictief is. Ik heb de patiënt zijn eigen dokter gemaakt. Ik lever de grondstoffen.” Hij overweegt ook patiënten in Duitsland te gaan behandelen.

Succesverhalen

Piet Borst, arts-biochemicus, moleculair bioloog en kankeronderzoeker, snapt de aantrekkingskracht van alternatieve behandelaars voor mensen voor wie reguliere artsen geen genezing meer verwachten. „Je leven wordt bedreigd en je wilt zelf ook iets doen, maar helaas valt er vaak niet zoveel te doen.”

Wie online op zoek gaat naar alternatieven, stuit op „succesverhalen van oplichters”, weet Borst. „Alternatieve artsen maken reclame met patiënten die nog leven, en beweren dat de reguliere arts dacht dat ze niet lang meer zouden hebben. Ze laten scans zien waar opeens nog maar weinig tumorweefsel te zien is, na een alternatieve behandeling. Dat lijkt een sterk en overtuigend beeld.”

Het gebeurt ook wel eens bij kanker, spontane genezing, weet Borst. „Met of zonder alternatieve behandeling.” Maar dat is volgens Borst uiterst zeldzaam. „Daarom zullen onze artsen nooit zeggen: u heeft nog drie maanden te leven. Dat wéten ze niet!” Die zeldzame „spectaculaire remissies” komen volgens Borst doordat het afweersysteem de tumor herkent en weet op te ruimen.

Een extra risico van alternatieve behandelaars is volgens Borst dat ze meestal alleen opereren. „Lone wolves die niet door collega’s gecontroleerd worden. Sommige alternatieve behandelaars zijn vrij ver heen en moeilijk te bestrijden, omdat ze er echt van overtuigd zijn dat ze het licht hebben gezien. Een apostel-achtig, jezuschristus-achtig-element.”

Wim Huppes ziet zichzelf eerder als een vrije geest, een filosoof die verandering brengt. „Het is in de medische wereld net als in de bancaire sector”, zegt hij. „De verandering gaat niet komen door de bankiers zelf, maar door iemand die zegt: nu is het genoeg geweest.”

Volgende week verschijnt in NRC nog een verhaal over het alternatieve circuit. Daarin komen patiënten aan het woord. Waarom kiest een patiënt voor een alternatieve behandeling?