Wij geven u dit artikel cadeau om u een concreet voorbeeld te geven hoe de NRC-code terugkomt in onze journalistiek. Vanuit de NRC-code ontstaat journalistiek waar wij trots op zijn.

De verleidelijke saaiheid van politici

Duitsland

Politici in Duitsland gaan op een uiterst beschaafde manier met elkaar om. Dat leidt tot enige jaloezie in het buitenland.

Angela Merkel met haar man in Zuid-Tirol, augustus 2013. Journalisten ontdekten dat zij op vakanties jaar-in-jaar-uit hetzelfde rood-wit geblokte overhemd draagt. Foto Splash/BSR AGENCY

NRC Code nr. 1

Onze journalistiek draait om waarheidsvinding en, op basis daarvan, meningsvorming (nieuws en opinie) voor burgers in een democratische samenleving.

persoon

NRC correspondenten Juurd Eijsvoogel, Melle Garschagen en Peter Vermaas volgen de ontwikkelingen in Berlijn, Londen en Parijs op de voet. Kan de wereld nog zonder Merkel? Krijgt Macron de EU weer in beweging en kan May het alleen of wordt ze het muurbloempje van Europa?

Ook de Duitse media, die qua saaiheid van politici wel wat gewend zijn, was het zondag opgevallen: het tv-debat tussen Angela Merkel (CDU) en Martin Schulz (SPD) was niet echt een fel duel. Het knetterde niet. De twee rivalen waren het wel érg vaak eens. En dat drie weken voor de Bondsdagverkiezingen.

In commentaren werd geklaagd, gemopperd en gespot. Het leek meer een coalitieoverleg dan een duel dat het hoogtepunt van de verkiezingscampagne had moeten worden. Wie was er wakker gebleven tot het eind?

Vanuit het buitenland werd met enige jaloezie toegekeken. Wat gaan politici in Duitsland op een weldadig beschaafde manier met elkaar om! En dat in het heetst van de strijd! Een verademing vergeleken met de rauwe politieke omgangsvormen die de toon aangeven in Amerika, het Verenigd Koninkrijk en steeds meer andere landen in Europa! Lang leve de saaie politicus!

Angela Merkel is een natuurtalent qua saaiheid – en vooral ook in het benutten ervan. Want haar saaiheid is een tactiek, die bewezen effectief is. Amusementswaarde is in Duitsland niet zo’n belangrijke eigenschap voor politici als in menig buurland. Het is zelfs een beetje verdacht, ook bij de media, als een politicus met grote woorden en veel theater naar aandacht vist. Hoe gruwelijk dat uit de hand kan lopen, heeft Duitsland in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw meegemaakt – een niet vergeten les.

Merkels lichaamstaal is als de Japanse krijgskunst aikido: met één blik weet ze haar politieke tegenstanders te vloeren.

Circus, soap of drama

De meeste Duitse politici houden zich dan ook aan het „nationale moratorium op charisma”, zoals The New Yorker het vorig jaar spottend omschreef. Politiek is belangrijk, en men neemt de politiek hier dus ook graag serieus. Het gemak waarmee in andere landen politieke twisten al snel worden afgedaan als ‘circus’, ‘soap’ of ‘drama’, kom je in Duitsland veel minder tegen.

Maar omdat de verkiezingscampagne dit jaar wel érg weinig spektakel biedt, wordt er nu ook in Duitsland wat gemord, in elk geval door de pers. Een journalist stelde de kwestie eind vorige maand aan de orde op de jaarlijkse zomerpersconferentie van de bondskanselier. Merkel zou het effect van „een slaaptablet” hebben, werd haar verweten. „Vindt u zichzelf ook niet wat te saai?”

Omdat de verkiezingscampagne dit jaar wel érg weinig spektakel biedt, wordt er nu ook in Duitsland wat gemord.

Hoewel haar woordvoerder, die naast haar zat, al de hele persconferentie leek te dommelen, sprak Merkel het verwijt met grote stelligheid tegen. „Als een verkiezingscampagne pas goed is als men elkaar over en weer uitscheldt, dan is dat niet mijn idee van een campagne. Ik probeer stemmen te winnen. En daarom is het mijn taak uiteen te zetten wat wij de komende vier jaar willen.”

En stemmen winnen, daar ging het Schulz en Merkel natuurlijk ook om, in het tv-debat van afgelopen zondag. De relatief onbekende Schulz, die amper ervaring in de binnenlandse politiek heeft, moest laten zien dat hij ‘kanseliersmateriaal’ is en dat het land bij hem in goede handen zal zijn. Keihard in de aanval gaan tegen de onverstoorbare – en nog altijd opmerkelijk populaire – Merkel is dan vermoedelijk niet de beste aanpak.

In een tv-debat drie weken voor de verkiezingen lukte het SPD’er Martin Schulz niet zich af te zetten tegen de ervaren Angela Merkel.

Voor Merkel gold iets anders. Haar hele campagne is gebouwd op het gevoel dat het, sinds zij aan de macht is, uitzonderlijk goed gaat met Duitsland – en dat we dus aan haar koers moeten vasthouden. ‘Voor een Duitsland waarin we goed en graag leven’, is de leus. Een vinnige strijd met de andere grote volkspartij hoort daar niet bij. Wel rust uitstralen, vertrouwen en continuïteit.

En dat doet Merkel al maanden als de beste. In augustus nam ze zelfs rustig vakantie, alsof er geen spannende verkiezingen voor de deur stonden. Zoals altijd ging ze met haar man wandelen in Zuid-Tirol, zoals altijd verbleef ze in hetzelfde familiehotel. En aan de hand van oude en nieuwe foto’s van het echtpaar in de skilift, ontdekten journalisten dat ze daarbij jaar-in-jaar-uit hetzelfde rood-wit geblokte overhemd draagt, dezelfde driekwart broek en hetzelfde kaki petje. De al dan niet bedoelde boodschap: dit is iemand die gewoon is gebleven, misschien wat saai, maar een stabiel, voorspelbaar mens, we weten wat we aan haar hebben. Wat wil je nog meer in deze tijd?

Des te belangrijker is die boodschap, omdat daarmee wat naar de achtergrond wordt verdrongen dat Merkel in de politieke praktijk helemaal niet zo voorspelbaar is. Soms gooit ze het roer opeens om. Zoals toen ze in 2011, na de ramp in Fukushima, besloot dat Duitsland af moet van al zijn kerncentrales. Of toen ze het homohuwelijk dit jaar plotseling tot een vrije kwestie verklaarde, waarmee de Bondsdagleden van hun fractiediscipline werden bevrijd.

Hoe zorg je dat kiezers weten wat in je partijprogramma staat? De partij van Angela Merkel heeft iets nieuws bedacht, schrijft correspondent Juurd Eijsvoogel.

En soms neemt ze – zonder veel overleg – een besluit waar een groot deel van het land én haar eigen achterban grote moeite mee heeft. Zoals in 2015, toen ze besloot de grenzen niet te sluiten voor de honderdduizenden vluchtelingen die naar Duitsland kwamen.

Dat laatste besluit heeft geleid tot de snelle groei van de anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD). Die partij wijst er graag op dat er in de Bondsdag destijds geen werkelijk verzet was tegen de komst van de vluchtelingen. De vier partijen in het parlement – CDU/CSU, SPD, de Groenen en Die Linke – waren het in grote lijnen met elkaar eens.

Je hoeft geen aanhanger van de AfD te zijn, om te zien dat die brede parlementaire consensus geen weerspiegeling was van de opvattingen in de samenleving. Dat is het gevaar van het nu alom geprezen gebrek aan harde, openlijke strijd in de Duitse politiek.