De betekenis van verhalen, woorden en dronkenschap

Redacteur Margot Poll onderzoekt welke boeken er nog meer zijn uitgekomen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

‘Mijn opa vocht tijdens de wrede koloniale oorlog in Indonesië. Waarom gaf hij zich vrijwillig op? En waarom weten wij twee generaties later zo weinig van de grootste oorlog die Nederland ooit voerde?’ Dit was voor schrijver en onderzoeker Ronald Nijboer het uitgangspunt om zeventig jaar later zijn grootvader achterna te reizen, met diens dagboek in de hand. Ook herlas hij de brieven die Evert-Jan Nijboer naar zijn familie schreef over zijn reis, zijn verblijf op Java en het lot van de vrijwilligers. Hij verifieert zelfs de onthutsende aantekeningen van zijn grootvader wanneer die gebaseerd zouden zijn op een bepaald legerverslag van een Engelse sergeant. Tabé Java Tabé Indië is een indrukwekkend verhaal: sociologisch onderzoek, onderbouwd met feiten én vele familiedocumenten. Ook foto’s van Evert-Jans in Indië en het affiche waarin opgeroepen werd je als oorlogsvrijwilliger voor Indië te melden, ontbreken niet. Dit waren de laatste woorden die grootvader Nijboer schreef terwijl de soldaten terugkeerden naar Nederland: ‘Veel is beleefd en geleden. (…) Zal ik dit land ooit terugzien? Ik wil en ik moet het terugzien. Zou dat niet kunnen dan spijt het me dat ik aan boord ben gegaan.’
Bijzonder en interessant dat de kleinzoon de reis voor hem heeft gemaakt.

Ronald Nijboer: Tabé Java Tabé Indië. De koloniale oorlog van mijn opa. HarperCollins, 287 blz. € 19,99

Janneke Stegeman is bijbelwetenschapper en werd in 2016 verkozen tot ‘theoloog van het jaar’. In Heb je hem weer. 24 preken voor sceptici en andere gelovigen spreekt zij bijvoorbeeld over de gelijkenissen tussen de Bijbelfiguur Ruth (’Jouw volk is mijn volk en jouw god is mijn god’) en de idealen van Mandela. Beiden probeerden verandering te brengen, en vervolgens de boel bij elkaar te houden. Stegeman besluit deze preek met de betekenis van hoe je verhalen kunt interpreteren: ‘Verhalen spelen een dubbelrol: ze vertellen over wie we zijn, en over wie we willen zijn, en over de kantjes van onszelf die we liever niet zien.’

Janneke Stegeman: Heb je hem weer. 24 preken voor sceptici en andere gelovigen. Van Gennep, 172 blz. € 16,99

Dichter Hans Verhagen (1939) debuteerde in 1963 met Rozen & Motoren. Daarna volgden nog vele bundels. In 2009 kreeg hij P.C. Hooftprijs voor zijn gehele oeuvre, ‘vanwege zijn humor, zijn engagement, zijn poëtische durf en zijn eigenzinnigheid’, aldus de jury. Nu is dat gehele oeuvre opgenomen in Alle gedichten, waarin die eigenzinnigheid hoogtij viert, humor al bijna een vanzelfsprekendheid lijkt, de maatschappij- kritische houding ons bij de les houdt, en waarin ook de liefdesgedichten, bijvoorbeeld over zijn zoon Norman, niet ontbreken.

Hans Verhagen: Alle gedichten. Bezorgd door Joep Bremmers, Nijgh & Van Ditmar, 751 blz. € 45,-

In de elfde, opnieuw herziene druk van de vertaling van een van de meesterwerken van de Franse schrijver Jean-Paul Sartre (1905-1980) word je meegezogen in het ontstaan van zijn schrijverschap. In De woorden. Memoires van een mislukt wonderkind beschrijft de filosoof Sartre hoe hij vaderloos – zijn vader overleed kort na zijn geboorte – met zijn moeder bij haar ouders woont. Hij wordt behandeld en gezien als wonderkind en groeit op in de bibliotheek van zijn grootvader Charles. Zijn eenzaamheid heeft hem eigenlijk tot schrijver gemaakt: ‘Als ik schreef, bestond ik en ontsnapte aan de volwassenen’.

Jean Paul Sartre: De woorden. Memoires van een mislukt wonderkind. Oorspronkelijke titel Les mots (1963). Vert. Pierre H. Dubois & Jakob Mordegaai. Bijleveld, 208 blz. € 18,50

In zijn tweede roman voert Ralf Mohren opnieuw de aan alcohol verslaafde Arthur Poolman ten tonele. Ook in De hemel is zwart vandaag vloeit de drank rijkelijk en worden Arthurs psychoses indringend beschreven. Leraar Poolman wil een nieuw leven opbouwen, om afstand te nemen van zijn gevoelige relatie met zijn vader. Het verhaal is vlot geschreven, met de zelfkant van het tropische Curaçao op de achtergrond. De climax van de eclips, waar de titel naar verwijst, is dan een bijna alledaags voorval.

Ralf Mohren: De hemel is zwart vandaag, Meulenhoff, 238 blz. € 18,99.

‘Als liefhebber van de sprookjes van Grimm zweven mij soms eveneens Vrouw Holle-fantasieën door het hoofd.’ Dit schreef schrijfster en columnist Rascha Peper (1949-2013) als naschrift van het nu heruitgegeven verhaal Waterscheerling. Het mooie, jongensachtige meisje Stella verdwijnt in de waterput achter haar ouderlijk huis. Na zeven weken zoeken laat haar wanhopige vriend Pirre zich eveneens in de put glijden. Geïnspireerd op de mythe van Orpheus en Eurydice vindt de jongen zijn geliefde en moet hij haar over het meer brengen zonder om te kijken. Illustrator Sylvia Weve maakte prachtige tekeningen bij het moderne sprookje, dat werd opgenomen in de postuum verschenen bundel Een Siciliaanse lekkernij.

Rascha Peper: Waterscheerling. Illustraties Sylvia Weve. Querido, 80 blz. € 15,-