Russische miljardair klem na zaak tegen kunsthandelaar

Kunstmarkt De Russische miljardair Dmitri Rybolovlev dacht dat kunsthandelaar Yves Bouvier uit Zwitserland hem oplichtte. Hij ging naar de rechter. Justitie onderzoekt nu Rybolovlev.

De Russische miljardair Dmitri Rybolovlev met de twee Picasso’s die hij in 2014 van Yves Bouvier kocht. Ze bleken niet gestolen te zijn, zoals Rybolovlev beweerde. AFP PHOTO / PATRICK KOVARIK

‘The Bouvier Affair’, het zou de opvolger kunnen worden van Wall Street, de legendarische Oliver Stone-film over beurstycoon Gordon Gekko. Een speelfilm over ongebreidelde hebzucht, nu in de kunstwereld, de nieuwe speeltuin van de superrijken. Een verhaal over woekerwinsten, over het geheimzinnige geschuif met Picasso’s en Klimts, die van de ene belastingvrije opslagplaats naar de andere verkassen. Een film ook over verraad, over politiecommissarissen die aan de leiband lopen van een Russische miljardair, en over de ‘duurste echtscheiding ooit’.

De film kan beginnen met de arrestatie van Yves Bouvier, op 26 februari 2015 in Monaco. De Zwitserse zakenman, directeur-eigenaar van kunstopslagplaatsen in Genève, Singapore en Luxemburg, werd in de boeien geslagen in de lobby van het appartementengebouw waar zijn beste klant, de Russische miljardair Dmitri Rybolovlev, voor 300 miljoen het penthouse heeft gekocht.

Bouvier kwam voor een gesprek over de financiële afhandeling van een schilderij van Mark Rothko, dat Rybolovlev voor 189 miljoen dollar van hem had gekocht. Maar hij werd aangehouden op verdenking van fraude en witwassen.

Sindsdien bleef het relatief stil. Bouvier werd op borgtocht vrijgelaten en de advocaten van beide partijen maakten elkaar het leven zuur, met steeds nieuwe aanklachten en beslagleggingen. Bouvier kondigde het twee jaar geleden al min of meer aan in een interview met het Zwitserse 24 Heures: „Hij heeft mijn reputatie vernietigd, ik zal zijn fortuin om zeep helpen.”

Kortste eind

Langzamerhand lijkt het erop dat Rybolovlev, eigenaar van voetbalclub AS Monaco, aan het kortste eind trekt. Zijn beslagen op de tegoeden van Bouvier in Hongkong en Singapore zijn opgeheven. Een aanklacht in Frankrijk over twee ‘gestolen’ Picasso’s die Bouvier aan hem zou hebben verkocht, is ongegrond verklaard. En ook de rechtszaak in Monaco heeft een onverwachte wending genomen.

Het Zwitserse zakenblad Bilan publiceerde eind augustus het verslag van een hoorzitting achter gesloten deuren, waarin de onderzoeksrechter Rybolovlev in het nauw bracht. Justitie heeft beslag gelegd op de mobiele telefoon van de advocaat van de Rus en daaruit duizenden gewiste berichten weten te achterhalen. Uit de correspondentie blijkt dat Rybolovlev, die zelf geen vreemde talen beheerst, de commissaris en adjunct-commissaris van politie in Monaco in zijn zak had. De politiemensen deden precies wat hij vroeg en kwamen opdraven toen Rybolovlev een val zette voor Bouvier.

De Zwitserse zakenman stond te boek als de grootste kunsttransporteur ter wereld. Van zijn bedrijven maakte hij een soort kunsthubs, ontmoetingsplekken voor wetenschappers, restaurateurs, verzekeraars en financiers én verzamelaars – über-pakhuizen voor de ultra-rijken, aldus The Economist.

Maar anders dan andere art shippers besloot Bouvier ook in kunst te gaan handelen. Toen hij erachter kwam dat Rybolovlev kunst wilde gaan verzamelen, om zijn appartement in Genève aan te kleden, bood Bouvier meteen zijn diensten aan.

In ruim tien jaar tijd kocht Rybolovlev 38 meesterwerken van Bouvier: schilderijen van onder anderen Leonardo da Vinci, Van Gogh, Gauguin, Modigliani en Picasso. Vooral toen de Rus met zijn ex-vrouw Elena ruziede over de hoogte van de boedelscheiding, vertelde Bouvier in een interview, had hij behoefte aan zoveel mogelijk „mobiele bezittingen”, die hij uit het zicht van zijn vrouw in de kunstdepots van Bouvier kon parkeren.

Volgens Rybolovlev zou Bouvier voor zijn kunstbemiddeling een courtage van 2 procent over de aankoopprijs ontvangen. Volgens de Zwitser staat op meesterwerken echter geen prijs en betaalt de koper altijd wat hij maximaal bereid is om te betalen.

Een late Picasso van 3,5 miljoen euro verkocht Bouvier een dag later voor 25 miljoen aan Rybolovlev. De Rothko waarvoor hij 189 miljoen dollar zou betalen, had Bouvier voor ‘slechts’ 80 miljoen van een Franse wijnbouwer overgenomen. Tegen The New Yorker zei Bouvier vorig jaar: „If I buy for two and I can sell for eleven, I will sell for eleven.” Bouvier investeerde zijn woekerwinsten in zijn bedrijf.

Modigliani

Bij toeval ontdekte Rybolovlev eind 2011 dat Bouvier geen genoegen nam met een bescheiden courtage. Op een van de Caraïbische eilanden ontmoette de Rus de kunstadviseur van Steven Cohen, de Amerikaanse hedgefondseigenaar. Die bracht een Modigliani ter sprake die Cohen noodgedwongen had verkocht, een werk dat hij nog altijd miste.

Rybolovlev wist precies over welk schilderij de adviseur het had: de Modigliani die hij voor 118 miljoen dollar van Bouvier had gekocht. Voor welk bedrag had Cohen het verkocht, vroeg de Rus. Na overleg met zijn baas noemde de adviseur wat Cohen van Bouvier had ontvangen: 93,5 miljoen dollar, bijna 25 miljoen minder dan hij had ontvangen.

In de aanklacht van Rybolovlev staat dat Bouvier hem heeft bedrogen voor ruim een miljard dollar. De Rus, die volgens het Amerikaanse zakenblad Forbes nog altijd zesvoudig miljardair is, heeft het afgelopen jaar via zijn trustmaatschappijen op de Maagdeneilanden diverse van zijn kunstwerken verkocht. Steeds met enorme verliezen. Zijn Picasso van 35 miljoen dollar bracht in februari bij Christie’s nog geen 5 miljoen op. Een Gauguin waarvoor hij Bouvier 85 miljoen dollar betaalde, werd afgehamerd op 22 miljoen.

Bouvier zegt door de rechtszaken ook enorme zakelijke verliezen te hebben geleden. Ook al ontloopt hij misschien een veroordeling, de kunstwereld kijkt de Zwitser met de nek aan. Handelaren mijden zijn opslagplaatsen en klaagden dat hij met zijn woekerwinsten en zijn dubbele agenda de kunsthandel in een kwaad daglicht heeft gesteld.

Tegen The New Yorker deed Bouvier die verwijten af als ‘bullshit’. „De kunstmarkt is een markt zonder regels. Zeg niet dat ik geen regels heb.”