Opinie

Ook slechtzienden moeten geheim kunnen stemmen

Het past niet bij onze democratie dat blinden en slechtzienden niet geheim kunnen stemmen, schrijft Sander Terphuis. „Het is tijd dat dit geregeld wordt.”

Een stembureau in Zoetermeer Foto: ANP / Lex van Lieshout

In Nederland wonen ruim 300.000 blinden en slechtzienden en dat aantal zal in de komende jaren toenemen vanwege de vergrijzing. Maar deze groeiende groep mensen heeft niet dezelfde toegang tot het stemhokje als anderen.

Tot een paar jaar geleden was het mogelijk om bij de verkiezingen te stemmen met de computer. Dat was heel gunstig voor personen met een visuele beperking: via een koptelefoon konden zij audiovisuele ondersteuning krijgen bij het stemmen. Zij konden zo zelfstandig en in het geheim hun stem uitbrengen, zoals het hoort bij het stemmen. De herinvoering van het stemmen met het rode potlood heeft voor grote problemen gezorgd voor personen met een visuele beperking.

De overheid roept iedereen op om te gaan stemmen, maar dit moet dan ook wel voor iedereen mogelijk zijn. Veel mensen met een visuele beperking zien af van het stemmen, aangezien zij daarbij afhankelijk zijn van anderen en omdat zij niet in het geheim kunnen stemmen.

In juni van dit jaar heeft het College voor de Rechten van de Mens het rapport Onbeperkt stemmen gepresenteerd. Het rapport bevestigt dit beeld: het huidige stemproces is slecht tot zeer slecht toegankelijk voor mensen met een visuele beperking. Zo ondervond 84 procent van de mensen met een visuele beperking die gestemd hebben bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen moeilijkheden in het stemlokaal. Zij zijn niet (goed) in staat het stembiljet te lezen (81 procent van degenen die zelf gestemd heeft) en hebben moeite met het invullen ervan (67 procent). Dergelijke problemen met het stembiljet waren ook de belangrijkste reden voor volmachtstemmers (12 procent) om niet zelf naar het stembureau te gaan. Deze signalen moeten serieus worden genomen.

Vernederend en onnodig

Het rapport benadrukt dat er structurele oplossingen moeten komen, zodat ook mensen met een visuele beperking gebruik kunnen maken van hun grondwettelijke recht om zelfstandig en onder geheimhouding te kunnen stemmen.

Ik heb zelf ervaren dat de ondersteuning die bij de stembureaus aan blinden en slechtzienden wordt aangeboden ontoereikend is. De stembureaus beschikken slechts over een loep en een zaklamp. Daarmee in het stemhokje worstelen in de hoop een stem uit te brengen is vernederend en onnodig. Een medewerker van het stembureau kan helpen met het stemmen door het betreffende vakje op het stembiljet rood te kleuren, maar daarmee gaat het geheime karakter van het stemmen verloren. Bovendien is er dan sprake van afhankelijkheid.

Het is frappant dat de oplossing voor dit probleem er al is: in diverse Europese landen, waar óók met het rode potlood gestemd wordt, kunnen blinden en slechtzienden probleemloos zelfstandig hun stem uitbrengen. In Duitsland wordt bijvoorbeeld gewerkt met een speciale mal voor blinden en slechtzienden, maar daarmee is niets gedaan vanuit het kabinet.

Nog een reden: in 2016 ratificeerde Nederland het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap. Artikel 29 van dit verdrag garandeert personen met een handicap politieke rechten, en de mogelijkheid deze op gelijke voet met anderen uit te oefenen. De regering dient dus voor adequate voorzieningen te zorgen, waardoor blinden en slechtzienden zelfstandig en in het geheim kunnen stemmen.

Digitaal stemmen is niet te beveiligen, betoogt Danny Mekic: Potlood is het best.

In december 2013 werd het rapport Elke stem telt uitgebracht door de Commissie Van Beek. Deze commissie deed na een uitgebreid onderzoek enkele nuttige aanbevelingen voor het toegankelijk maken van stemmen voor onder meer mensen met een visuele beperking. Het is te betreuren dat het kabinet in feite niets gedaan heeft met de waardevolle aanbevelingen van deze commissie.

Dit jaar bestaat het algemeen kiesrecht in Nederland precies honderd jaar: als een bevochten recht in ons land. Een mooi moment voor de nieuwe regering om het zelfstandig stemmen mogelijk te maken.