Kunstinstelling schrapt naam koloniale zeeman

De Rotterdamse kunstinstelling Witte de With wil af van de naam van de zeeman uit het koloniale verleden. In 2018 komt er een nieuwe naam.

Kunstinstelling Witte de With. Foto Bob Goedewaagen

Witte de With, het Rotterdamse centrum voor hedendaagse kunst en cultuur, wijzigt in 2018 zijn naam. De raad van toezicht heeft donderdag bekendgemaakt dat de verwijzing naar marineofficier Witte Corneliszoon de With (1599-1658) in hun naam in conflict is „met de waarden waar het instituut voor staat”.

In de discussie die de afgelopen maanden in de westerse wereld is opgelaaid over het handhaven van standbeelden en instellingsnamen van historische figuren uit de tijd van kolonialisme en slavernij, is Witte de With in Nederland de eerste instelling die tot een ingreep besluit. Witte de With werkte onder andere voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie en de West-Indische Compagnie.

Tijdens zijn werkzaamheden voor de VOC was hij onder meer betrokken bij de gewelddadige belegering van Jakarta in 1618, enkele jaren later leidde hij in de Molukken een vernielingsmissie: 90.000 kruidnagelbomen van de eilandbewoners werden verwoest om het monopolie van de VOC te beschermen. Ook voerde De With op latere leeftijd missies aan om de belangen van de West-Indische Compagnie te verdedigen in de toenmalige Nederlandse kolonie Brazilië.

De erfenis van Witte de With

„De naam van Witte de With staat door zijn werkzaamheden voor de VOC en WIC ook voor uitbuiting van de overzeese koloniën en de erfenis daarvan vandaag de dag. Witte de With is een publieke instelling voor hedendaagse kunst en de openbaarheid van onze instelling komt in gevaar door deze naam”, laat het instituut weten.

De beslissing is een gevolg van discussies die zijn ontstaan tijden de voorbereidingen van het project Cinema Olanda: Platform van kunstenares Wendelien van Oldenborgh dat afgelopen zomer in Witte de With plaatsvond. Tijdens brainstormsessies met de activisten, academici en kunstenaars die waren gevraagd om hun werk te presenteren tijdens het project, kwam de manier waarop het Rotterdamse instituut omgaat met diversiteit ter sprake. Cultuurcriticus Egbert Alejandro Martina stelde de vraag hoe het kan claimen maatschappijkritisch werk te verrichten onder de naam van een hooggeplaatste koloniale marineofficier die zowel voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie en de West-Indische Compagnie heeft gewerkt.

Midden juni werd op initiatief van cultuurcriticus Egbert Alejandro Martina een open brief gepubliceerd samen met prominente ondertekenaars als antropologe Gloria Wekker en presentatrice Sylvana Simons. waarin deze vragen eveneens worden gesteld. De brief hekelt ook de manier waarop de medewerkers van het instituut initieel op de kritiek reageerden. De brief werd zowel binnen als buiten de kunstensector ruimhartig ondertekend door mensen als Nathalie Hartjes, directeur van het eveneens in de Witte de Withstraat gelegen Showroom MAMA.

De brief van Egbert Alejandro Martina is hier te lezen.

Directeur Defne Ayas liet eerder deze week weten het opmerkelijk te vinden dat over de naam van het instituut geen discussie is geweest voor de Cinema Olanda: Platform-bijeenkomsten. Toen het centrum werd geopend in 1990 kreeg het de naam van de straat waarin het ligt, schijnbaar zonder stil te staan bij de biografie van De With en de associatie met koloniaal geweld.

Ayas: „Onder de mensen die de open brief hebben ondertekend, zijn ook enkelen die bij Witte de With hebben gewerkt en twee kunstenaars met wie Witte de With dit najaar werkt: de Libanese kunstenaar Rana Hamadeh en de Zuid-Afrikaanse Dineo Seshee Bopape. Deze vragen zijn nooit eerder gesteld. Er zijn 27 Witte de Withstraten in Nederland, dit is een verwaarloosd en accepteerbaar gemaakt deel van de Nederlandse geschiedenis. ” Ze noemt het besluit dat de raad van toezicht nu heeft genomen „een noodzakelijke en belangrijke stap in het onder ogen zien van een blinde vlek in onze geschiedenis als instituut en in ons zelfbewustzijn.”

Hoe de naam zal worden gewijzigd, wordt beslist begin 2018 als een opvolger is aangetreden voor de huidige directeur Defne Ayas. Wie dat is, wordt later deze maand bekendgemaakt.