Commentaar

EU Hof splijt EU verder

Een krachtig signaal voor een eendrachtig Europa – dat vervolgens door de terechtgewezen lidstaten uit voormalig Oost-Europa met vijandige retoriek werd afgedaan. De uitspraak van het Europese Hof van Justitie over de verplichte herplaatsing van asielzoekers binnen de EU demonstreerde vooral hoe scherp de tegenstellingen binnen de EU zijn geworden. De vraag kan gesteld worden of er nog wel een Unie bestaat, een gemeenschap van Europese rechtsstatelijke waarden, met Polen, Hongarije en Slowakije.

Het Hof oordeelde dinsdag dat de Europese Raad in 2015 wel degelijk wettelijk handelde toen het de lidstaten verplichtte tot een herplaatsing van asielzoekers uit Griekenland en Italië. Op zichzelf werd dat destijds door alle lidstaten gevoeld als een inbreuk op de eigen soevereiniteit. Maar in een noodtoestand moet er gehandeld kunnen worden; voor een bijzondere maatregel werd politiek ruimte gemaakt. Dat brachten Slowakije en Hongarije niet op, gesteund door Polen. Ze dienden een waslijst bezwaren bij het Luxemburgse Hof in en onttrokken zich aan de verplichte herplaatsing.

Van die bezwaren werd deze week geen enkele gehonoreerd. Wat juridisch dus optelt tot een totale afgang. De juiste procedures zijn destijds gevolgd en het herplaatsingsbesluit was een gepast antwoord op een noodsituatie. Het besluit gold bovendien voor een beperkte periode, tot 26 september van dit jaar om precies te zijn.

Deze rechterlijke beslissing komt van een onafhankelijk Europees rechterlijk college waaraan lidstaten zich conformeren. Dat is immers de kern van een rechtsstatelijke overheid – die respecteert de ‘rule of law’ en dus rechterlijke uitspraken. Polen liet botweg weten het arrest naast zich neer te zullen leggen. De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken noemde het arrest schandelijk en een geval van ‘politieke verkrachting’. Dergelijke terminologie is in EU-verband niet eerder gehoord.

Dit is niet de enige kwestie die tussen Brussel en de lidstaten in het oosten speelt. De Commissie kan bij het Hof om sancties vragen, nu deze landen volharden. Maar nog meer bestuurlijke of juridische stappen leiden onvermijdelijk tot verdere escalatie. Dit probleem is vooral politiek en moet ook daar worden opgelost.