Column

Het Downsyndroom als teken van armoe

Stel je een zwanger meisje voor. Ze is gezond en jong – te jong voor een NIPT die afwijkingen voor de geboorte signaleert. Huisarts Chantal van het Zandt heeft een paar van zulke jonge meisjes onder haar patiënten. En sommigen zijn onverwachts bevallen van een kind met het syndroom van Down. „Zonder test weet je niet wat je te wachten staat”, zegt Van het Zandt. „Je kunt geen keuze maken of je het ongeboren kind wilt houden. Je weet niet eens dat je het krijgt.”

Af en toe zoek ik Chantal van het Zandt op in haar huisartsenpraktijk van 4.000 patiënten in de Rotterdamse wijk Prinsenland. Deze week bespreken we het advies van Zorginstituut Nederland om de NIPT buiten het basispakket van de zorgverzekering te houden.

Er is al her en der geschreven over een Down-loze samenleving. Zou het? Van het Zandt spreekt over ouders die niet kúnnen kiezen of zij een embryo met een ernstige afwijking geboren laten worden of niet. Omdat ze geen geld hebben voor prenatale diagnostiek of omdat ze te jong zijn. Het is een kwestie van solidariteit, zegt ze. Of we die als samenleving nog wel willen opbrengen – de meeste politici denken kennelijk van niet.

Het valt Van het Zandt juist op dat haar patiënten, hoog- of laagopgeleid, in alle rust een weloverwogen besluit nemen, als ze na een test horen dat hun kind met een ernstige afwijking geboren zal worden. „Ze nemen de tijd om zich voor te bereiden”, zegt ze. „En vaak houden ze het kind.”

Of ouders het kind willen houden of niet, ze kunnen beter kiezen als ze weten wat er aan de hand is

Of ze kiezen ervoor de zwangerschap te voldragen zelfs als het kind geen levenskans heeft en kort na de geboorte zal sterven. „Ze koesteren de tijd die ze samen hebben.” Of ouders het kind willen houden of niet, ze kunnen beter kiezen als ze weten wat er aan de hand is, zegt Van het Zandt. „Overheid, vertrouw uw burger.”

Lees ook dit opiniestuk van filosoof Marcel Zuijderland: Beter af zonder Down

Samen met de apotheker van de overkant beoordeelt ze de verschillende medicijnen die patiënten gebruiken. Ze bespreken wie een medische check zou kunnen gebruiken of wie een NIPT zou moeten ondergaan.

„Veel Turkse en Marokkaanse Nederlanders die ik in Rotterdam-Zuid zie, kunnen zo’n test niet betalen”, zegt de apotheker. Die krijgen dus relatief vaker een kind met het syndroom van Down.

De NIPT, concluderen ze, wordt een uitkomst voor de happy few. „Zichtbaar lijden”, zoals Van het Zandt aangeboren afwijkingen noemt, verdwijnt naar de achterstandswijken. Aangeboren afwijkingen zullen een kleur krijgen. Het syndroom van Down wordt een armoedeverschijnsel.

Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl; @juttachorus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.