Column

Geen compromissen, wel strijd: in elk geval bij de leraren

De Haagse Stemming Vandaag is dag 175 van de formatie. Schrijf je in om de Haagse Stemming elke dag als nieuwsbrief te ontvangen.

Een lijmpoging van het polderoverleg is mislukt. Het eigen risico zal waarschijnlijk gaan stijgen. En de Algemene Beschouwingen gaan definitief niet door.

HARD TO GET? Het was een ongemakkelijk tafereel: het bezoek van de sociale partners gisteren aan de formerende partijen. Nadat maandag het polderoverleg klapte, moesten de werkgevers en de vakbonden om de beurt uitleg komen geven. Het gesprek met Hans de Boer (VNO-NCW) liep uit, waardoor die vakbondsvoorzitter Han Busker moest laten wachten, en ze elkaar op de trap kruisten. En beide partijen hadden ook nog een volstrekt tegengesteld verhaal. Waar De Boer wel verder wilde praten over een compromis (“Constructief is onze middle name”) was het wat Busker betreft klaar. Onhandig voor de formerende partijen, die eerder die dag een “indringend beroep” op de sociale partners hadden gedaan het overleg te hervatten. “Het lukt nu niet, met de nadruk op nu”, zei Mark Rutte gistermiddag. Maar ondertussen was weer een dag onderhandelen voorbijgegaan, zonder vooruitgang. En dat de bonden volharden in hun positie is ook geen uitermate fijn vooruitzicht voor een kabinet dat de arbeidsmarkt stevig wil hervormen.

Geintje: PvdA-leider Lodewijk Asscher vroeg naar aanleiding van het klappen van het polderoverleg gisteren in de Tweede Kamer om uitleg van informateur Gerrit Zalm. Hij kreeg veel bijval van andere partijen. Maar, zo vonden de anderen, ze waren ook wel benieuwd naar de positie van de minister van Sociale Zaken. Wat vindt die er eigenlijk van? Gegrinnik in de bankjes, want dat is natuurlijk Asscher zelf. Of er nu een brief van Zalm of Asscher zelf gaat komen wordt later duidelijk.

To compromis or not to compromis: Wie het volledig eens is met de houding van de vakbonden: SP-leider Emile Roemer. Bij een bijeenkomst ter gelegenheid van de opening van het parlementaire jaar zei Roemer niet rouwig te zijn over het stuklopen van het polderoverleg. “Het is nu tijd voor strijd”, aldus de SP-leider. Roemer zei tijdens de bijeenkomst overigens een paar opmerkelijke dingen. Zo komt er wat de linkse partijman betreft liever een rechts kabinet dan een compromiskabinet. Maar tegelijk vond Roemer het heel goed dat de ook aanwezige Gert-Jan Segers wél mee-onderhandelt “om iets van zijn idealen te verwezenlijken”. Segers begreep het even ook niet meer helemaal. Over dat “compromiskabinet” zei die laatste in elk geval dat het er wat hem betreft zeker komt.

Staking: Hoe heet de herfst en het voorjaar echt worden blijkt natuurlijk pas wanneer de definitieve plannen van het nieuwe kabinet bekend worden. Maar één actie staat voor nu al gepland: die van de leraren. Op 5 oktober leggen basisschoolleraren een volledige dag het werk neer. Anders dan Lodewijk Asscher vertrouwen de onderwijsbonden dus niet op de toezegging van de formerende partijen dat er een “substantieel bedrag” wordt uitgetrokken voor hogere salarissen. Te vaag, noemde de bond de belofte, die vorige week aan Asscher werd gedaan. Maar ook vindt men dat er veel meer geld moet worden vrijgemaakt dan de 270 miljoen die de PvdA zou hebben geëist. 1,4 miljard, om precies te zijn. Realistisch? Dat is maar de vraag: vooral het CDA leek het vorige week helemaal niet zo happig op geld vrijmaken voor de leraren. Dat de basisscholen nu een volledige dag dichtgaan zet in elk geval druk op de kwestie.

RISICO: Ander gevoelig punt in de formatieonderhandelingen: het eigen risico. De Telegraaf citeert uit Prinsjesdagstukken waaruit zou blijken dat het kabinet het eigen risico in de zorg volgend jaar al laat stijgen tot boven de 400 euro. Volgens het AD wil een nieuw kabinet het bedrag zelfs laten oplopen tot jaarlijks 100 euro meer dan de huidige 385 euro in 2021. Anders dan de eerdere gelekte berichten over het Wilhelmus en het referendum ligt dit plan maatschappelijk écht gevoelig. In de verkiezingscampagne was het eigen risico een belangrijk punt. ChristenUnie en CDA pleitten beide voor een forse verlaging van ongeveer 100 euro, VVD en D66 wilden het eigen risico gelijkhouden. Berichten over een flinke stijging vallen in de samenleving gegarandeerd niet goed.

Wel makkelijker: Waarover ook onderhandeld zou worden: de zogeheten vlaktaks. Volgens RTL Nieuws wordt er serieus gepraat over het instellen van één belastingtarief voor de meeste Nederlanders. Dat voorstel is vooral voor het CDA een langgekoesterde wens. Het zou een eind moeten maken aan de hopeloze complexiteit van het huidige belastingstelsel en het geschuif met toeslagen moeten stoppen. Dat een nieuw kabinet iets aan het belastingstelsel moet gaan doen is geen nieuws: dat wil Den Haag al jaren. Interessant wordt wie de belastinghervorming moet gaan leiden. Nadat staatssecretaris Frans Weekers zijn tanden er eerder op stuk beet en moest aftreden, slaagde ook zijn opvolger Eric Wiebes er niet in de belastingdienst op orde te krijgen. Welke partij heeft de komende vier jaar zin in die hoofdpijn?

Geen beschouwingen: Het zoemde al een tijdje rond, maar gisteren maakte de Tweede Kamer officieel bekend dat de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) dit jaar niet doorgaan. Pas als er een nieuw kabinet is, heeft het zin te debatteren over nieuwe beleidsplannen. Die gang van zaken is gebruikelijk bij een demissionair kabinet: nog in 2010 en 2012 werden de APB ook afgeblazen.

IJskast: Dat het kabinet nu bijna zes maanden demissionair is, leidt er toe dat een flinke reeks onderwerpen al bijna een half jaar als “controversieel” terzijde ligt. Gisteren zorgde dat in de Kamer voor een licht bizarre situatie. Staatssecretaris Sharon Dijksma moest verschijnen in een debat over de opwarming van de binnensteden en werd in vier moties opgeroepen het door haar zelf opgestelde beleid daartegen uit te voeren. Maar eerder dit jaar had de Kamer dat beleid juist nog controversieel verklaard. “U wil nu iets afdwingen, waarvan u zelf heeft gezegd: ‘put it on ice’”, aldus Dijksma.

WAT WIJ VOLGEN: Op het Plein in Den Haag trapt men het parlementaire jaar vandaag vrij letterlijk af met een voetbalwedstrijd tussen Tweede Kamerleden en parlementaire journalisten. Ook wordt het Sportiefste Tweede Kamerlid 2017 gekroond. Op de Kameragenda staan vandaag verder onder meer het afscheid van VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg een een debat over de vervolging van de daders van de MH17-ramp.