Bananen-testcase voor handelsverdrag EU-VK

Wie beslist in laatste instantie over de actieradius van een verdrag dat de EU sluit met derde landen?

Foto Getty Images/iStockphoto

De rechtszaak over de Europese bananenpolitiek speelde al meer dan twintig jaar geleden. Maar de president van het Hof van Justitie van de Europese Unie, de Belg Koen Lenaerts, mag er sinds de Britse beslissing om uit de EU te stappen graag naar verwijzen. Het handelsdispuut was razend ingewikkeld, maar de inzet was helder: wie beslist in laatste instantie over de actieradius van een verdrag dat de EU (toen nog EG) sluit met derde landen? Zijn dat de nationale rechters van de EU-landen? Of is dat de Europese rechter? De laatste dus, oordeelde het Europees Hof. In het belang van een uniforme toepassing van het verdrag. Stel je voor dat alle importerende landen het Europese bananenprotocol op hun eigen wijze zouden uitleggen!

Het is een illustratie van de lange arm van het Europees Hof, de hoogste rechter in Europese aangelegenheden. „Brexit means Brexit”, wordt de Britse premier Theresa May niet moe te herhalen. „We zullen de Europese Unie niet echt hebben verlaten als we niet de controle hebben over onze eigen wetten.” Maar zo gemakkelijk zal May niet van het EU-hof afkomen. Want of het nu gaat over het ‘scheidingsverdrag’ dat het Verenigd Koninkrijk en de EU moeten sluiten of over het toekomstige vrijhandelsverdrag dat de regering-May nastreeft: telkens zal de toetsing van die afspraken aan EU-zijde in laatste instantie op het bord van het Europees Hof kunnen belanden. En dus zal ook Londen rekening hebben te houden met zijn uiteindelijke oordeel. De ambitie van May voor een speciaal partnerschap met de EU brengt haar in een welhaast onmogelijke spagaat, vertelde Catherine Barnard, hoogleraar Europees recht in Cambridge, vorige week aan de nieuwssite Business Insider: „Hoe dichter het Verenigd Koninkrijk bij de EU blijft, des te moeilijker valt het vol te houden dat het Europees Hof geen rechtsmacht heeft.”

www.curia.europa.eu ECLI:EU:C:1994:367