Studenten slaan alarm over aansluiting studie op werk

Werkgelegenheid

Universiteiten groeien door, terwijl veel studies weinig kans op een baan bieden. Jongerenorganisaties slaan alarm.

Een student in een collegezaal van de Erasmus Universiteit. Foto Koen Suyk/ANP

De werkloosheid onder afgestudeerden in het hoger onderwijs daalt, maar de aansluiting van de opleidingen op de arbeidsmarkt is niet verbeterd. Deze woensdag doen het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO), vakbonden CNV Jongeren, FNV Jong en vijf andere organisaties een oproep aan het onderwijs om studenten beter voor te bereiden op werk. Ze vragen ook actie van politiek Den Haag, waar de toekomst van de arbeidsmarkt nu onderwerp is in de formatiebesprekingen.

Voor het hbo is de aansluiting tussen opleidingen en de arbeidsmarkt slechter geworden, blijkt uit onderzoek dat het Research Centrum Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) dinsdag heeft gepubliceerd. Een kwart van de hbo’ers noemt de aansluiting ook onvoldoende. Er zou sprake zijn van een „matiger aansluiting met de gevolgde opleiding” en een „toenemende onbalans tussen vraag en aanbod”. Zo is er al jaren weinig vraag naar hbo’ers economie en financiën, zodat afgestudeerden hier veelal in banen op een ander gebied met een lager inkomen terechtkomen.

Het Rathenau instituut vroeg zich deze maand af of universiteiten maar door moeten blijven groeien in studentenaantallen. Moet de groei worden afgestemd op de vraag van studenten en scholieren of moet rekening worden gehouden met de vraag naar bepaalde specialismen? Bij de geesteswetenschappen zijn allerlei cultuurstudies populair maar het vak Duits niet, terwijl er een groot tekort aan leraren Duits is.

Lees ook over de analyse van het Rathenau Instituut: ‘Universiteiten groeien ongericht’

Kaartenbakken

Pieter Duisenberg, de aanstaande voorzitter van de Vereniging van Nederlandse universiteiten (VSNU), heeft als VVD-Kamerlid vorig jaar voorgesteld om de studies met weinig perspectief op werk, zogenoemde „pretstudies” te laten verdwijnen. „Als de kaartenbakken van het UWV vol zitten met een studie dan moet je toch gaan kijken naar het aanbod”, zei hij. Ook stelde Duisenberg voor om het geld dat bespaard is met de afschaffing van de basisbeurs te steken in techniekstudies. Ondanks de grote vraag naar ingenieurs zijn hier twaalf studentenstops ingesteld, omdat de techniekstudies de instroom qua budget niet aankunnen.

Zijn ‘economische blik’ maakt Duisenberg niet populair bij veel academici: een petitie tegen zijn aanstelling bij VSNU was dinsdagavond bijna 1.700 keer ondertekend.

Lees ook dit profiel over Duisenberg: Tegendraads, maar goed met zijn tegenstanders

Van de afgestudeerden aan de universiteit vindt volgens de Nationale Alumni Enquête van de VSNU (2015) slechts 47 procent dat „de opleiding een goede basis biedt om te starten op de arbeidsmarkt”. Goede begeleiding kan de aansluiting verbeteren, zeggen de jongerenorganisaties die woensdag alarm slaan. ISO-voorzitter Rhea van der Dong vindt bijvoorbeeld de ‘alumni-mentoren’ en het career service netwerk van de Universiteit Utrecht voor masterstudenten een goed voorbeeld.

Maar ook met goede begeleiding blijven de carrièreperspectieven van sommige studies mager. In de laatste peiling van de VSNU onder alumni is de werkloosheid in de techniek het laagst (3 procent in 2015) en bij taal en cultuur het hoogst (14 procent in 2015). Niet verwonderlijk zijn de talige alumni veel minder tevreden over de aansluiting van hun studie op de arbeidsmarkt dan de techneuten, volgens dit onderzoek.

Ruim tweederde van de wetenschappelijk opgeleiden kreeg na anderhalf jaar een baan op universitair niveau, en 21 procent op hbo-niveau. Voor het hbo zijn de arbeidsmarktkansen het eerste jaar na afstuderen beter, maar in later jaren zijn de mogelijkheden voor academici groter.

Niet afrekenen

Frank Steenkamp, hoofdredacteur van de Keuzegids (voor het hoger onderwijs), publiceerde dit voorjaar een lijstje „crepeerstudies” met weinig mogelijkheden op de arbeidsmarkt, met bovenaan kunst- en cultuurstudies en antropologie. Al acht jaar zijn er te veel hbo-economen.

Toch kun je instellingen niet afrekenen op arbeidsmarktsucces, zegt Steenkamp. „Het kan zomaar omslaan. Tot twee jaar geleden was er een overschot aan afgestudeerden in de zorgrichtingen. Nu is er een groot tekort.” Bovendien zijn sommige opleidingen nodig, al hebben ze weinig carrièreperspectief. „Ik had aardwetenschappen en milieu op het lijstje. Er is maatschappelijke behoefte om milieuproblemen te fixen, maar betaalde banen zijn er niet veel. Moet je ze dan maar niet opleiden?”

Er is maatschappelijke behoefte om milieuproblemen te fixen, maar betaalde banen zijn er niet veel. Moet je ze dan maar niet opleiden?

Studenten moeten zichzelf voorbereiden op de arbeidsmarkt, is de cultuur op universiteiten nog steeds, zegt hij: „Dat is maar heel langzaam aan het kantelen. Het is verbazend hoe naar binnen gericht die cultuur is en daar valt veel aan te verbeteren.”