Suu Kyi: nepnieuws over Birma

Geweld tegen Rohingya Moslims worden met geweld verdreven. Waarom roept leider en Nobelprijswinnaar Aung Sang Suu Kyi het leger niet tot de orde?

Rohingya lopen door rijstvelden in Bangladesh. Foto Bernat Armangue/AP

Het moorden, het vechten en de brandstichtingen zijn al anderhalve week bezig. In háár land. En pas woensdag heeft Aung San Suu Kyi, winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede en feitelijk leider van Birma, voor het eerst iets laten horen.

Er lijkt voorlopig geen einde te komen aan de crisis in het westen van het land. De onderdrukte Rohingya-moslims krijgen daar een tegenaanval te verduren van het leger, omdat een groep moslims politieposten had aangevallen. Het leger neemt al dagenlang wraak. Het aantal vluchtelingen stijgt: tegen de 146.000 Rohingya zijn inmiddels naar Bangladesh getrokken. Ongeveer vierhonderd mensen zouden zijn omgekomen, maar hulporganisaties verwachten dat het aantal doden in werkelijkheid veel hoger ligt.

In deelstaat Rakhine vallen doden bij gevechten tussen Rohingya en politie. Birma-diplomaat Laetitia van den Assum maakt zich zorgen.

Internationaal nam de druk op Aung San Suu Kyi afgelopen dagen toe. De baas van de Verenigde Naties, António Guterres, zei zich ernstig zorgen te maken over de situatie. Hij sprak over de verantwoordelijkheid die de regering heeft om voor veiligheid en hulp te zorgen „voor iedereen die het nodig heeft”.

Ook collega-Nobelprijswinnaar Malala liet van zich horen. De wereld wacht op Aung San Suu Kyi om deze tragische behandeling van Rohingya te veroordelen, schreef Malala. En in Indonesië, waar vooral moslims wonen, loopt een petitie om Aung San Suu Kyi haar Nobelprijs af te nemen. In 1991 kreeg ze de vredesprijs voor haar strijd voor vrijheid en democratie in Birma.

Ontheemde Rohingya rusten bij de grens van Bangladesh en Myanmar.Foto K.m. Asad/AFP

Haar eerste reactie op Facebook

NRC studio

Woensdag verschenen dan voor het eerst citaten van Aung San Suu Kyi op haar Facebook-pagina. Maar ze veroordeelde het geweld niet. In een telefoontje met de Turkse president zou ze gezegd hebben dat de regering „alle mensen in Rakhine” verdedigt. Ze noemde de Rohingya niet bij naam. Een „enorme ijsberg” aan „desinformatie” en nepnieuws hebben volgens haar de problemen in haar land veroorzaakt. Geen woord over de cruciale rol die het leger speelt bij het veroorzaken van die problemen.

Feitelijk gezien hoeft het leger geen verantwoording af te leggen aan Aung San Suu Kyi of de door het parlement gekozen president. Volgens de grondwet, die is gemaakt toen de militairen nog de leiding hadden in 2008, vallen drie belangrijke ministeries onder de baas van het leger en niet onder de president. Het ministerie van Defensie hoort daar ook bij. Die grondwet veranderen kan alleen als meer dan driekwart van het parlement daar vóór stemt. En een kwart van de zetels van het parlement is nog altijd voor het leger gereserveerd.

Een andere regel uit de grondwet bepaalde dat Aung San Suu Kyi geen president kon worden in 2015. Ook al won haar partij toen de absolute meerderheid bij de parlementsverkiezingen, met haar leiderschap als belofte. De militairen bedachten, om Suu Kyi dwars te zitten, dat alleen mensen zonder buitenlandse kinderen president kunnen worden. Zij heeft twee Britse zoons.

Al dit soort praktische hindernissen waren min of meer vergeten toen Suu Kyi aan haar leiderschap begon, anderhalf jaar geleden. „De wereld was verliefd op het idee dat zij een democratisch en inclusief land zou gaan leiden, waar het recht zou zegevieren”, schrijft Birma-deskundige Nicholas Ferry van de Australian National University in een analyse. Ze was toen nog niet besmeurd door „het pragmatisme van elke dag beslissingen nemen”. Dat is nu wel anders.

Ontheemde vrouwen en kinderen in een zelfgemaakte schuilplaats in de bergen in Ukhia, gelegen tussen Myanmar en Bangladesh. Foto K.m. Asad/AFP

Rest wereld keert zich tegen haar

Ongemakkelijk is dat Aung San Suu Kyi en haar partij niets doen om de macht van het leger te verminderen, schrijft Ferry. Sinds haar aantreden heeft ze nog geen enkel voorstel gedaan om de regels te veranderen en „het lijkt erop dat ze dat ook niet van plan is”. Dat stelt aanhangers teleur. „Veel internationale organisaties hebben zich tegen Suu Kyi en haar regering gekeerd.” Ze vinden dat de regering ook veel te weinig doet om armoede, inkomensongelijkheid en religieuze spanningen tegen te gaan.

Bekijk ook de fotoserie: de natte exodus van de Rohingya

Ondanks alle kritiek heeft Aung San Suu Kyi nog genoeg moreel gezag en steun bij het volk om het leger tot de orde te roepen, denkt Phil Robertson van Human Rights Watch Azië. „De legerbaas kan met één bevel deze zuiveringen stoppen en wie kan hem beter overhalen dan de leider van het eerlijk gekozen parlement?”

Over Suu Kyi’s zwijgen bestonden twee theorieën, legt Phil Robertson uit. Óf ze vindt wat het leger doet gerechtvaardigd, óf ze denkt dat het niet populair is om de Rohingya te verdedigen. „In beide gevallen is het schandalig, zeker voor een vrouw van wie velen dachten dat ze de kampioen mensenrechten verdedigen zou zijn.” Suu Kyi’s verklaring van woensdag heeft het er niet beter op gemaakt.

Dit stuk is geüpdatet op 06-09-2017.