Column

Ik zat fout. (Maar dat geef ik mooi niet toe)

Ik vraag me af: waar is het fenomeen gebleven dat mensen hun eigen fouten accepteren, en ervan leren? Toen Trump laatst zei dat de VS militair voorbereid waren („locked and loaded”) na weer een dreigement van Noord-Korea, deed het Amerikaanse Defense News een ontluisterend onderzoekje: „If the US is going to war in North Korea, nobody told the US military.”

Wat bleek: niet één divisie van Trumps krijgsmacht was in paraatheid gebracht. Het weerhield de president later niet van nieuwe dreigementen, die in elk geval tot maandagavond zonder militair gevolg bleven.

Vergelijkbare immuniteit voor eigen falen zien we ook dichterbij. PowNed was vorige maand pijnlijk in het nieuws: enorme directiesalarissen voor zes minuten tv per week. Maar toen PvdA-voorman Asscher vorige week een ongemakkelijk compromis over lerarensalarissen kwam verdedigen, was de verslaggever van PowNed de eerste die hem aansprak: „U heeft er een circus van gemaakt.” Zou PowNed zelf nooit doen.

Zo kan ik doorgaan. De vertrokken staatssecretaris Van Dam (Landbouw, PvdA) zei dat melkveehouders zelf verantwoordelijk zijn voor de recente inkrimping van de veestapel, die onreglementair groeide. Kan wel wezen, reageerden boeren, maar de overheid deed te weinig. Alsof de overheid die koeien had gekocht.

We leren pas van fouten, schreef Ben Tiggelaar, als we ons openstellen voor anderen. Dit doen we dus steeds minder. Voortaan hebben we, net als Trump, allemaal onze eigen feiten. Het gaat ons niet meer om gelijk hebben, het gaat ons om gelijk krijgen: de politisering van de maatschappij.

Je hoort vaak: dat ligt aan de bubbels waarin sociale media ons duwen. Ik vrees dat het subtieler is: we geloven mensen in andere bubbels minder. Cruciaal daarbij, vrees ik, is anonimiteit op internet. Als iedereen zich kan verstoppen achter een valse identiteit, weten we allemaal dat we elk moment bedrogen kunnen worden – en kunnen bedriegen. Zie Jimmy F., een stille dorpsjongen die zich online voor jihadist uitgaf om terroristen te pakken.

Verschijnselen die uiteindelijk de basis van ons bestaan aantasten: onderling vertrouwen. Dus dit is niet zomaar een themaatje.

Maar simpel zijn oplossingen niet. Het vergt in elk geval dat overheden ouderwets het goede voorbeeld geven, en zich verre houden van feitelijke onzin voor vlug politiek gewin. En het vergt partijleiders die meer durven zijn dan alleen hun eigen standpunten, ook in formatietijd, omdat we juist nu behoefte hebben aan leiders die soms zeggen: ik accepteer dat ik achteraf fout zat.