Cultuur

Interview

Interview

Colin Farell onderworpen aan de ‘female gaze’ in The Beguiled.

‘Eindelijk is de man het lustobject’

Sofia Coppola

Sofia Coppola kreeg de prijs voor beste regie in Cannes voor kostuumdrama ‘The Beguiled’. Maar de film leidde ook tot veel ophef. „Ik vind ook dat de filmwereld diverser moet zijn.”

Sofia Coppola is op haar hoede tijdens het gesprek met een groepje journalisten in een hotel in Londen. Ze is enigszins murw van de controversen rond haar nieuwe film, The Beguiled. Dat is een remake van een broeierige cultfilm uit 1971 van Don Siegel, gebaseerd op een gelijknamige roman uit 1966 van Thomas P. Cullinan. Daarin speelde Clint Eastwood de hoofdrol als een noordelijke soldaat tijdens de Amerikaanse burgeroorlog. Hij komt zwaar gewond terecht op een kostschool voor meisjes in het diepe zuiden van de VS. Dat leidt tot een hoop seksuele intriges met noodlottige afloop. In de meer ingetogen bewerking van Coppola gaat het niet zozeer om de seksuele dynamiek, maar staan de verhoudingen binnen de groep vrouwen centraal. Die komen op scherp te staan door de plotselinge aanwezigheid van een man (nu gespeeld door Colin Farrell). Nicole Kidman is het vervaarlijke hoofd van de school, Kirsten Dunst de ongelukkige lerares Frans en Elle Fanning een verveelde en verwende leerling.

De film leverde Coppola de prijs voor beste regie op van het filmfestival van Cannes. Maar The Beguiled leidde ook tot ophef. Coppola besloot het enige zwarte personage in de roman en de eerdere verfilming, een slavin, weg te laten. De reden: ze vond het onderwerp slavernij te ingewikkeld en beladen om als een zijspoor in de film te behandelen. Maar die keuze leverde haar de beschuldiging op van ‘white washing’. Een film die zich afspeelt tijdens de Amerikaanse burgeroorlog, waarin slavernij geen noemenswaardige rol speelt, dat valt niet goed in een tijdperk waarin de eenzijdig witte samenstelling van de filmwereld onder een vergrootglas ligt.

Hoewel The Beguiled een remake is, laat de film zich vrij soepel in Coppola’s oeuvre plaatsen. Ze heeft altijd al veel interesse gehad in de groepsdynamiek van vrouwen, vaak in een afgesloten wereld – van haar debuutfilm The Virgin Suicides (1999), over de verstikkende opvoeding van een groep meisjes in de jaren zeventig, tot de gecompliceerde perikelen in de hofhouding van de Franse koningin in Marie-Antoinette (2006).

Sofia Coppola: „Ik heb het idee dat vrouwen op een eigen manier communiceren: minder verbaal, meer met blikken en gezichtsuitdrukkingen. Mannen drukken zich veel sterker verbaal en fysiek uit. Dat zie je op scholen, maar ook in gezinnen en families. Er is ook altijd een hiërarchie binnen een groep vrouwen. Met The Beguiled kon ik een film maken over meisjes en vrouwen in heel verschillende levensfasen: van een meisje van twaalf, tot een vrouw van in de veertig.”

Coppola’s production designer, Anne Ross, kwam bij haar met de suggestie om eens naar The Beguiled te kijken. „Dat heb ik toen gedaan, al was ik op zich niet heel geïnteresseerd in het maken van een remake. Maar ik was meteen geboeid door het uitgangspunt van een groep vrouwen die heel geïsoleerd leeft waar plotseling een man verschijnt.

„Daarna ben ik het boek gaan lezen. Daarbij heb ik zoveel mogelijk geprobeerd te vergeten dat er al een film bestond. Ik heb het boek vooral gebruikt voor de structuur van het verhaal en bepaalde achtergronden. Verder is het boek namelijk behoorlijk pulp-achtig en melodramatisch.

„Ik heb geen politieke film willen maken over de Amerikaanse burgeroorlog. In de kern gaat dit verhaal over machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen. Daar heeft iedereen ervaring mee. Dat is ook een onderwerp dat nog steeds relevant is, ook al speelt de film zich af in een periode die ver achter ons ligt.”

Uw films gaan vaak over meisjes en jonge vrouwen. Ook deze film speelt zich weer af op een school. Wat fascineert u in die levensfase?

„Die fase in je leven is natuurlijk bepalend. Dat geldt voor iedereen, denk ik. Toen ik mijn eerste film maakte, The Virgin Suicides, was dat een onderwerp dat dicht bij me lag. Maar ik wilde die film ook maken, omdat er maar zo weinig films zijn gemaakt over jonge vrouwen.”

De eerdere verfilming van ‘The Beguiled’ bevat stevige hints naar incest en pedofilie. Waarom heeft u dat weggelaten?

„Ik heb die elementen eruit gehaald, omdat me dat persoonlijk niet zoveel zegt. Natuurlijk gaat dit verhaal over verlangen, en de vrouwen hebben ook sterke verlangens. Maar ik wilde dat laten zien op een menselijke manier, niet op een manier die geperverteerd is.”

Eigenlijk zijn de stereotiepe machtsverhoudingen in de film omgedraaid: de man is fysiek zwak omdat hij gewond is en moet zich van allerlei listen bedienen, terwijl vrouwen de sterkere partij zijn.

„Nee, dat heb ik niet zo bedoeld. Ik heb niet op die manier geprobeerd om de rollen tussen man en vrouw om te draaien. Ik zou ook nooit beweren dat manipulatie een typisch vrouwelijke machtsstrategie zou zijn. De film speelt wel met het idee dat de man nu eindelijk een keer het object is van begeerte en lust, in plaats van andersom, zoals in de meeste films.”

Is dat de ‘female gaze’ in plaats van de veelbesproken ‘male gaze’ in films?

„Dat mag je van mij noemen wat je wilt.”

Uw keuze om het zwarte personage weg te laten leidde tot veel kritiek. Er is sowieso veel discussie over ‘white privilege’ in de filmwereld. Hoe kijkt u daar tegenaan?

„Ik ben het er volledig mee eens, dat er meer diversiteit moet komen in films, zowel voor de camera als daarachter. Maar ik vond het personage van de slavin in het boek zo’n stereotype, dat ik dat niet wilde laten zien in de film. Dan zou ik dat stereotype alleen maar verder laten voortleven. De film is gericht op de dynamiek tussen vrouwen, en tussen man en vrouw. De burgeroorlog en slavernij zijn zulke belangrijke onderwerpen, daar zou je een veel grotere film over moeten maken. Ik wilde daar niet lichtvaardig langs scheren.”

Maar door het zwarte personage weg te laten krijgt u nu het verwijt van ‘whitewashing’.

„Ik heb volgens mij duidelijk gemaakt hoe ik ertegenaan kijk. Ik heb daar zorgvuldig en lang over nagedacht. Lees eerst het boek maar eens.”