Universiteit krijgt steeds minder geld per diploma

Hoger onderwijs

Het budget voor universiteiten houdt geen gelijke tred met het aantal uitgereikte diploma’s, zegt het Rathenau Instituut.

Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Universiteiten reiken steeds meer diploma’s uit, terwijl hun budget voor onderwijs nauwelijks groeit. Dat blijkt uit een cijferanalyse van het onafhankelijke Rathenau Instituut in Den Haag die deze maandag bij de opening van het academische jaar verschijnt. Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut, pleit voor meer gerichte groei. „Er zit een prikkel in het systeem om te groeien. Moeten we de groei willen en hoever willen we groeien?”, vraagt zij. „Het kan niet zo doorgaan. We moeten keuzes maken”, zegt de woordvoerder van Rathenau, Jeroen Jongeling.

Universiteiten worden betaald voor de aantallen studenten en voor de uitgereikte diploma’s. Van 2009 tot 2016 studeerden aan dertien Nederlandse universiteiten gemiddeld 33 procent meer bachelors en 29 procent meer masters af dan in de periode daarvoor, terwijl de totale rijksbijdrage plus de collegelden met slechts 7 procent reëel steeg. De groei is vooral te danken aan buitenlandse studenten, van wie in de onderzochte periode twee keer zo veel als daarvoor een universitair diploma kregen.

Universiteiten worden geprikkeld groter te worden, maar hun budget slinkt. De technische universiteiten staan onder grote druk.

Hoge nood

Vooral de technische universiteiten hebben hoge nood, wat deze maandag bij de opening van het academische jaar weer aan de orde komt. Er is veel behoefte aan technici, maar wegens tekorten aan staf en practica moeten er studentenstops worden afgekondigd. Het aantal bachelordiploma’s voor techniekstudenten is in zes jaar met 62 procent gestegen en bij masters met 44 procent.

Het is de komende jaren een van de grote dilemma’s voor universiteiten of ze eindeloos kunnen blijven groeien. Om hun budget op peil te houden werven universiteiten buitenlandse studenten door colleges in het Engels te geven. Maar driekwart van hen komt uit de Europese Unie en enkele andere Europese landen, en daar moet de overheid evenveel voor bijpassen als voor Nederlandse studenten.

Internationalisering

Internationalisering kost veel overheidsgeld. Pieter Duisenberg, die per 1 oktober de overstap maakt van het Kamerlidmaatschap van de VVD naar het voorzitterschap van de Vereniging van Universiteiten (VSNU), wil juist op internationalisering inzetten. Hij wil ook meer competitie en verhoging van het onderzoeksniveau.

“Baantjesjager” werd Kamerlid Pieter Duisenberg genoemd toen hij bekendmaakte per 1 oktober voorzitter te worden van de VSNU. Tegendraads is hij, maar goed met zijn tegenstanders.

In een essay waarschuwen de voorzitter en de vicevoorzitter van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, José van Dijck en Wim van Saarloos, dat het internationaal goed presterende onderzoeksstelsel en de sterk groeiende universiteiten door gebrek aan geld uit hun voegen barsten.