Recensie

Twents oorlogsdrama verdient ook buiten Twente aandacht

Scène uit ‘Het Verzet Kraakt’ Foto Willem van Walderveen

Zo breed is een voorstelling zelden. De oorlogsmusical Het Verzet Kraakt is een locatieproject in Almelo op een doorgaans desperate leegte die voorheen een bedrijfsterrein was. Er is een tribune gebouwd die uitzicht biedt op een authentiek ogend straatdecor waarin allerlei oude gebouwen een theaterfunctie hebben gekregen. En over de volle breedte liggen er ook rails waarover plateaus heen en weer worden gerold. Die doen dienst als speelvloertje voor diverse interieurscènes gespeeld, en lijken bovendien te verwijzen naar het lot dat de meeste verzetsmannen in dit drama uiteindelijk trof: de treinreis naar de kampen.

Het Verzet Kraakt, een initiatief van Almelose makelij, vertelt een historisch verhaal. Op 15 november 1944 werd het filiaal van de Nederlandsche Bank in Almelo overvallen door een groep verzetsstrijders ter financiering van de toenmalige treinstaking. De buit was een ongekend bedrag: 46,1 miljoen gulden. Aanvankelijk leek de overval een succes. Maar een paar weken later kregen de bezetters het geld weer in handen. De meeste daders werden gepakt en stierven in gevangenschap. Slechts een enkeling overleefde de oorlog. En nadien werd er in Almelo voornamelijk over gezwegen. De geschiedenis was veel te pijnlijk om van een heldendaad te spreken. Pas in 1969 gaf een overlevende, op aandringen van een journalist, opening van zaken.

In het script – van Laurens ten Den en regisseur Jasper Verheugd – is dat interview gebruikt om er een raamvertelling van te maken. De historische scènes zetten het moeizaam verlopende vraaggesprek kracht bij. Maar een gelukkige ingreep lijkt dat niet. Het waar gebeurde oorlogsverhaal en het naoorlogse zwijgen zitten elkaar soms in de weg. Bovendien wordt de intrige naar het eind toe nogal overschaduwd door de vraag of er destijds verraad in het spel is geweest. Alsof dat de crux van het hele relaas is.

Daarbij heeft de panoramische breedte van de speelvloer één hinderlijk nadeel. Soms is de toeschouwer te lang op zoek naar degene die op dat moment aan het woord is. De uitstekende geluidsversterking maakt ieder woord verstaanbaar. Maar waar die woorden vandaan komen, en van wie die stem is, is menigmaal niet snel genoeg te zien.

Jan Tekstra schreef een handvol bescheiden, maar sfeervolle liedjes, waarin het thema heldendom met passende nuancering ter sprake komt. Op muziek in veel verschillende stijlen, van een gevoileerde fanfare tot en met een tere ballad waarin een jonge vrouw haar verloofde bezingt als een vaak afwezige held: „Voor altijd samen, maar niet altijd bij elkaar”.

In zulke scènes is Het Verzet Kraakt op zijn best: als een Twents drama dat ook buiten Twente aandacht verdient.