Recensie

Meesterwerk ‘Foxtrot’ vol rake metaforen

filmfestival Venetië

Samuel Maoz’ debuutfilm Lebanon won in 2009 de Gouden Leeuw. Het moet gek lopen als Foxtrot niet opnieuw in de prijzen valt.

De acteurs en de Israëlische regisseur Samuel Moaz (derde van rechts) bij de première van Foxtrot. Foto Tiziana Fabi / AFP

De Israëlische regisseur Samuel Maoz ergerde zich in 1994 toen zijn dochtertje zich weer eens versliep. In plaats van een dure taxi te bellen, moest ze voor straf maar eens de bus nemen, zoals iedereen. Twintig minuten later hoorde hij op de radio dat haar bus, lijn 5, door een zelfmoordterrorist was opgeblazen, een aanslag waarbij 22 doden vielen. Pas een uur later ontdekte hij dat zijn dochter de bus had gemist.

Dat uur van totale paniek is het dramatische uitgangspunt van Foxtrot, waarmee het 74ste filmfestival van Venetië een onomstreden meesterwerk in huis heeft: een gewaagde, briljant gestileerd drieluik over Israël, rouw en karma.

Voor laatbloeier Samuel Maoz (55) kan het niet eenvoudig zijn geweest een opvolger te bedenken voor zijn verbluffende debuut Lebanon uit 2009, een volledig vanuit een Israëlische tank gefilmde blik op de invasie in Libanon van 1982. Die film was eveneens autobiografisch: Maoz schoot indertijd zelf als doodsbange tankschutter in de eerste uren van de invasie een burger aan flarden.

Lebanon, afgewezen door de festivals in Berlijn en Cannes, won in Venetië terecht de Gouden Leeuw. En het moet gek lopen als Foxtrot niet opnieuw in de prijzen valt.

De nerveuze schutter keert terug in Foxtrot, maar verder is dit tonaal en visueel extreem variabele drieluik over de horreur van het toeval iets totaal anders. Toeval is God’s truc om anoniem te blijven, parafraseert de regisseur Einstein, wat karma, noodlot of een straffende hand veronderstelt.

In deel één van deze Griekse tragedie krijgt architect Michael Feldman te horen dat zijn dienstplichtige zoon Jonathan is gesneuveld. Feldmans smaakvol kale appartement in Tel Aviv verandert in een oogwenk in een galmend horrorpaleis waar het leger zich routineus naar binnen elleboogt. Echtgenote Dafna wordt platgespoten, Michael krijgt een militair begrafenisarrangement door de strot gedouwd. Elk uur een glas water drinken. Sterkte verder.

Na een tweede, verpletterende wending ontsteekt de verdoofde Michael in razernij; vervolgens danst Foxtrot lichtvoetig richting surrealisme. We belanden bij zoon Jonathan, een getalenteerd striptekenaar, op een verlaten checkpoint in Noord-Israël. Aardige jongens die vanuit een in de modder wegzakkende container verveeld Arabische passanten terroriseren. Volgt een nieuwe shock en een terugkeer naar Tel Aviv, waar het gezin Feldman door de rouw danig blijkt omgeploegd.

Foxtrot borrelt over van de metaforen en bijtende kritiek. Over hoe Israël zijn dienstplichtige jeugd brutaliseert, zonden van de vaderen op het nageslacht worden verhaald, Auschwitz een mechanisme werd voor cynische onderdrukking. Maar ook over mensen die naar controle in de chaos tasten.

Foxtrot is een zelfbewuste, gewaagde glissando van verstikking via theatraliteit naar Bergmaneske relatietherapie, met een rondje animatie tussendoor. Wat Maoz gedachten zijn over noodlot en karma? „Ik heb heel lang nagedacht over welke les ik moest trekken uit dat incident met mijn dochter”, zegt hij in Venetië. „Er is geen les.”