Buma: ‘Gewone Nederlander blijft verweesd achter’

H.J. Schoolezing Met kritiek op het ‘vreemde etiket’ van ‘boze burger’ dat bezorgde Nederlanders krijgen opgeplakt, bepleitte CDA-leider Buma maandag in de H.J. Schoolezing een terugkeer naar collectieve waarden.

Foto Bart Maat/ANP

Geen concrete conservatieve beleidsagenda voor Nederland, wel een analyse van „het ongenoegen dat tot een opstand der burgers leidde”.

CDA-leider Sybrand Buma bleef maandagavond in zijn H.J. Schoolezing in Amsterdam dicht bij wat hij in zijn boek Tegen het cynisme ook al optekende: het invidualisme is doorgeschoten, we moeten terug naar collectieve waarden.

Geen oplossingen

Buma onthield zich van de concrete oplossingen die hij eerder al wel noemde, zoals een maatschappelijke dienstplicht voor jongeren en op school het Wilhelmus zingen. Bewust, want toen hij toezegde de lezing te houden, wist hij niet dat hij op dat moment nog steeds in onderhandeling zou zijn over een nieuw kabinet. Nu concrete maatregelen noemen, zou de formatie kunnen verstoren.

Buma had het in zijn lezing over de grote vraagstukken waar politici en beleidsmakers zich volgens de CDA-leider wereldwijd geen raad mee weten en die instabiliteit veroorzaken: globalisering, digitalisering en robotisering, de vastlopende verzorgingsstaat, immigratie en het opkomende radicalisme, klimaatverandering.

Vreemd etiket

De CDA-leider ziet breuklijnen in de samenleving, tussen jong en oud, autochtoon en allochtoon, hoger en lager opgeleid. Maar de ‘boze burger’ noemt hij „een vreemd etiket”. Alsof die burger een afwijking is van de norm, „een categorie die door verstandige beleidsmakers van haar boosheid moet worden bevrijd”.

De boze burger is een gewone Nederlander die telkens tegen een muur oploopt, stelt Buma. „Zijn baan is vergeven aan een immigrant of een Oost-Europeaan, de opleiding voor de kinderen is te theoretisch geworden en de verruwing van de samenleving komt met grof geweld via de televisie de huiskamer binnen.”

Naast immigratie en globalisering is een oorzaak van het ongenoegen volgens Buma het „valse vooruitgangsdenken” dat sinds de jaren zestig de norm is. Onder het mom van vooruitgang is „het belang van de herkenbare gemeenschap met haar cultuur, identiteit en omgangsvormen, geminimaliseerd”. Vrijheid en gelijkheid zijn volgens Buma als waarden verabsoluteerd. Daardoor is „individuele vrijheid een collectieve versplintering geworden”. Typische, indirecte Buma-kritiek op liberale partijen als GroenLinks, D66 en VVD.

Falende integratie

Veel aandacht besteedde Buma aan de falende integratie van gastarbeiders, die meer dan verwacht vasthouden aan hun eigen geloof, taal en cultuur. De hoop dat er een Europese verlichte islam zou ontstaan „is ijdel gebleken”. Immigratie en globalisering brachten zo de clash of civilizations in „ons huis”, aldus de CDA’er. Het gevolg, volgens Buma: “de gewone Nederlanders” bleven verweesd achter. “Alsof de elite er met hún vrijheid en gelijkheid vandoor ging en ze aan de nieuwkomers gaf.” Dat is volgens Buma door gewone Nederlanders beleefd als een diep gevoeld onrecht.

‘Leven in dienst van elkaar’

Met concrete voorstellen voor oplossingen kwam Buma niet. Wel verwees hij naar de christelijke grondslag van Nederland. We moeten terug naar „een traditie van leven in dienst van elkaar”. De begrippen vrijheid en gelijkheid moeten “herijkt” worden. Wat hij daarmee bedoelde, bleef onduidelijk. Het bleef bij een waarschuwing. Onze traditie, cultuur en waarden mogen niet verwateren “met de komst van zovelen uit andere culturen”, zei hij.

Nog één keer benadrukte Buma het belang van de gemeenschap tegenover het individu. Want we moeten de opkomst van Wilders en Trump, de Brexit en het Oekraïne-referendum volgens Buma niet zien als „irrationele oprispingen” zien van landgenoten die niet beseffen hoe goed ze het hebben”, maar als „een serieuze aanklacht tegen onze maatschappelijke ordening.”

Struisvogelgedrag

Hij verwijt veel hoogopgeleiden struisvogelgedrag. „Het lijkt, hier in het hart van het vrije Amsterdam, op het eerste gezicht misschien of ik u vraag een stap terug in de tijd te zetten.” Maar de West-Europese traditie is er volgens Buma niet een van individualisme maar van collectieve waarden die „de mens niet op een voetstuk plaatst maar hem juist bescheidener maakt”.

De H.J. Schoolezing is vernoemd naar Hendrik Jan Schoo, de in 2007 overleden voormalige hoofdredacteur van tijdschrift Elsevier. Eerdere sprekers waren onder andere premier Mark Rutte, de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb en vorig jaar VVD-minister Edith Schippers.